دەرمانخواردکردنی محەمەد پێغەمبەری مسوڵمانان بەدەستی ژنێکی جولەکە بەناوی زەینەب

به‌شی چوارهه‌م
 

سێبەری شمشێرەکان: دەرمانخواردکردنی محەمەد پێغەمبەری مسوڵمانان بەدەستی ژنێکی جولەکە بەناوی زەینەب
 

كاتێك په‌یامبه‌ر ده‌گاته‌ ته‌مه‌نی چل ساڵی له‌ ئه‌شكه‌وتی "حراء" وه‌حی بۆ داده‌به‌زێ كه‌ ده‌كاته‌ 610ی زاینی.

له‌سه‌رده‌می پێش ئیسلام قوریشیه‌كان مانگێ جارێك ده‌چون بۆ ئه‌شکه‌وتی "حراء" كه‌ ببو به‌ نه‌ریتێک. خواردنیشیان له‌ مه‌كکه‌وه‌ بۆ ده‌هات. په‌یامبه‌ر ساڵانه‌ مانگێك ئه‌چو بۆ "حراء" له‌ پاش ته‌واو بونی مانگانه‌ی خۆی ده‌هاته‌وه‌ مه‌ککه‌ و به‌ ده‌وری كه‌عبه‌ دا ده‌سورایه‌وه‌ بۆ حه‌وت جار ئینجا ده‌گه‌رایه‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌. به‌م شێوه‌یه‌ له‌ ژیانی قه‌ڵه‌بالغی و ده‌نگه‌ ده‌نگ دورده‌كه‌وته‌وه‌.

له‌و ساڵه‌ی‌ وه‌حی بۆ دابه‌زی مانگی ره‌مه‌زان بو، له‌ چه‌ند سه‌رچاوه‌یه‌ک ئاماژه‌ی ئه‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ په‌یامبه‌ر ئه‌لێت "

شه‌وێكیان له‌ بۆرژاندا بوم كه ‌جوبریل هات و وتی" بخوێنه‌"

وتم" نه‌ خوێنده‌وارم" جبریل باوه‌شی پێداكردم و زۆر به‌ توندی منی كوشی، به‌ شێوه‌یه‌ك ‌هێزی لێبریم.

پاشان منی به‌رداو دیسان وتی " بخوێنه‌"

دیسان وتم" من نه‌ خوێنده‌وارم‌"، دیسان به‌ هه‌مان شێوه‌ هاته‌وه‌ زۆر به‌ توندی منی کوشی و هێزی لێبریم، ئینجا به‌ریدام و وتی "بخوێنه‌".

وتم "چی بخوێنم"، دیسان منی کوشی و به‌ریدام ئینجا وتی" اقراء باسم ربك الذي خلق" تا ئه‌م شوێنه‌ی كه‌ ئه‌لێت علم الإنسان ما لـم يـعلم "

منیش ئه‌وه‌م وته‌وه‌ و ئینجا ڕۆیشت. له‌ خه‌وه‌كه‌ هه‌ستام وه‌ك بڵێی كه‌ نوسراوێك نوسرابێت له‌ دڵمدا.

كاتێك له‌ ئه‌شكه‌وته‌كه‌ هاتمه‌ ده‌رێ له‌ نێو دوو شاخه‌كه‌دا بوم، ده‌نگێك له‌ ئاسمان هات و وتی ئه‌ی موحه‌مه‌د تۆ نێردراوی ئه‌ڵلای و منیش جوبریلم.

كاتێك سه‌رم هه‌ڵبڕی بۆ ئاسمان، جوبریلم دی له‌ شێوه‌ی كابرایه‌ك بو پێیه‌كانی له‌ ئاسۆی ئاسمان بو. ئه‌ی وت" ئه‌ی موحه‌مه‌د تۆ نێردراوی ئه‌ڵلای و منیش جوبریلم"

منیش راوه‌ستام سه‌یرم كرد، منی سه‌رقاڵكرد، نه‌ چومه‌ دواوه‌ و نه‌چومه‌ پێش. ده‌م و چاوم ئه‌سوراند به‌ چوارده‌وری ئاسمان هه‌ر ئه‌وم ئه‌دیت. من هه‌ر له‌ شوێنی خۆم ڕاوه‌ستام نه‌ ده‌چومه‌ پێش و نه‌ ده‌چوومه‌ دواوه‌.

له‌‌و كاتانه‌ی‌ من له‌ شوێنی خۆم ڕاوه‌ستا بوم، خدیجه‌ چه‌ند که‌سێکی ناردبو تا له‌دوای من بگه‌رێن، که‌ گه‌یشتنه‌ به‌رزای مه‌ککه‌ گه‌رانه‌وه‌، من هه‌ر له‌ شوێنی خۆم بوم.

پاشان من ڕۆیشتم و گه‌یشتمه‌وه‌ لای كه‌س و كارم.

خدیجه‌ هات، منیش باوه‌شم پێداكرد.

وتی" ئه‌ی باوكی قاسم چی بوه‌ و له‌ كوێ بوی، به‌ ئه‌ڵلا من خه‌لكم به‌دوات نارد، تا بێن بۆلات و هه‌والی تۆم بۆ بێننه‌وه‌".

منیش ئه‌وه‌ی دیتم بۆم گێرایه‌وه‌. وتم ده‌ترسم شتێکم لێهاتبێ!

خدیجه‌ وتی" به‌ ئه‌ڵلا په‌نات پێبگرم ئه‌ی باوكی قاسم. ئه‌ڵلا وا له‌ تۆ ناكات كه‌ ئه‌وه‌ی من بزانم، له‌ راستگۆیت، ده‌ستپاكیت، ره‌وشتت".

ئه‌وه‌ی من دیتم بۆ خدیجه‌م گێرایه‌وه‌.

ئه‌ویش وتی" مژده‌ بێ لێت ئه‌ی كوره‌ مام، خۆ راگر به‌. به‌وه‌ی ژیانی خدیجه‌ی له‌ده‌سته‌، تۆ ئه‌بیت به‌ پێغه‌مبه‌ری ئه‌م نه‌ته‌وه‌".

پاشان خدیجه‌ هه‌ستا و جله‌كانی له‌به‌ر كردو چو بۆلای "وه‌ره‌قه‌ی كوری نوفل" كه‌ كوره‌ مامیه‌تی، وه‌ر‌قه‌ مسیحی بو. وه‌ر‌قه‌ خوێنده‌وار بو كتێبی ته‌ورات و ئینجیلی ده‌خوێنده‌وه‌، رووداوه‌كه‌ی بۆ وه‌ره‌قه‌ گێرایه‌وه‌.

وه‌ره‌قه‌ش به‌ خدیجه‌ی وت "پیرۆز، پیرۆز، ئه‌وه‌ی ژیانی وه‌ره‌قه‌ی به‌ده‌سته‌، ئه‌گه‌ر بڕوا ده‌كه‌ی خدیجه‌ به‌ من، ئه‌مه‌ ناموسی گه‌وره‌ی بۆ هاتوه‌، ناموس ئه‌و "جبریل"ه‌یه‌ كه‌ بۆ موسا ده‌هات، موحه‌مه‌د ئه‌بێته‌ پێغه‌مبه‌ری ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌، پێی بلێت با خۆ راگر بێت"

به‌ڵێ ئه‌مه‌ ده‌قی قسه‌کانی په‌یامبه‌ر بوه‌ بۆ هاوڕێبازانی گێراوه‌ته‌وه‌. هه‌روه‌ها سه‌رچاوه‌کان زیاتر باسی پاش ڕوداوه‌که‌ ئه‌که‌ن و ئه‌ڵێن:

خدیجه‌ چۆه‌ بۆ لای په‌یامبه‌ر و قسه‌كانی وه‌ره‌قه‌ی بۆ گێرایه‌وه‌، به‌مه‌ش هه‌ندێك دڵی په‌یامبه‌ری ئاسوده‌ كرد. با ئێمه‌ش هه‌ندێک زیاتر باسی پاش ئه‌و ڕوداوه‌ باس بکه‌ین؛ ده‌ڵێن رۆژێك په‌یامبه‌ر به‌ ده‌وری كه‌عبه‌ ده‌سورێته‌وه‌ و وه‌ره‌قه ئه‌بینێ‌ ئه‌ویش به‌هه‌مان شێوه‌ به‌ ده‌وری كه‌عبه‌ ئه‌سورایه‌وه. وه‌ره‌قه‌ لێی ده‌پرسێ ئه‌ی كوره‌ برام پێم بلێ ئه‌وه‌ی كه‌ دیت و گوێت لێ بو. په‌یامبه‌ریش روداوه‌كه‌ی بۆ ده‌گێرێته‌وه‌‌، وه‌ره‌قه‌ش پێی ده‌ڵێ ئه‌وه‌ی ژیانی وه‌ره‌قه‌ی به‌ده‌سته‌، تۆ پێغه‌مبه‌ری ئه‌م نه‌ته‌وه‌ی و تۆ ناموسی گه‌وره‌ت بۆ هاتوه‌ هه‌ره‌وه‌ك بۆ موسا هات، به ‌درۆزن بانگێش ئه‌کرێ، ئازار ئه‌درێی، ده‌رئه‌کرێی، به‌ڵام خۆڕاگر به! ئه‌گه‌ر له‌ سه‌رژیان بم تا ئه‌و ڕۆژه‌، یاریده‌ده‌ری ئاینی ئه‌ڵلا ئه‌بم بۆ سه‌رخستنی که‌ خۆی ئه‌یزانێ. ئینجا ناوچه‌وانی ماچ ده‌کات. پاشان په‌یامبه‌ر چۆوه‌ ماله‌وه‌. به‌و قسانه‌ی وه‌ره‌قه‌ دڵی زیاتر ئاسوده‌ بو و زیاتر خۆی راگرت.

به‌و بانگێشه‌ یه‌كه‌م كه‌س خدیجه‌ بڕوای پێهێنا و پاشان علي كوری طالب و ابو بكر به‌ڵام سه‌رچاوه‌کان باسی ئیسلام بونی وه‌ره‌قه‌ ناکه‌ن، وا ده‌رده‌که‌وێ وه‌ره‌قه‌ له‌ په‌یمانی خۆی په‌شیمان ده‌بێته‌وه‌ چونکه‌ تا سه‌رده‌مانێکی زۆر په‌یامبه‌ر له‌ مه‌ککه‌ ده‌بێت و وه‌ره‌قه‌ش نابێته‌ موسلمان.

ئه‌و بانگێشه‌ بۆ ماوه‌ی سێ ساڵی خایاند، یه‌كه‌مجار زیاتر له‌گه‌ل كه‌س وكاره‌كانیان باسی ئه‌م ئاینه‌ نوێیه‌یان ده‌كرد چونكه‌ ئه‌ڵلا فه‌رمانی پێكرد، ئه‌ویش له‌ ئایه‌تی 214ی سوره‌تی الشعراء كه‌ ئه‌لێت (نزیکترین خزمی خۆت ئاگادار بکه‌وه‌- ئاگاداریان بکه‌ له‌ ئه‌شکه‌نجه‌ی ئێمه. وانذرعشرتك الاقربين-الشعراء 214) ، پاش سێ سال ئه‌ڵلا فه‌رمانی پێكرد كه‌ به‌سه‌ر بێبروایه‌كان ئه‌م ئاینه‌ بلاوبكاته‌و(هه‌ر فه‌رمانێك به‌ تۆ ده‌درێ، ئاشکرای که‌و له‌ بتپه‌رستان وازبێنه‌. وفاصدع بما تؤمر و اعرض على المشركين-الحجر‌ 94 ) . پاش دابه‌زینی ئه‌م ئایته‌ په‌یامبه‌ر چوو بۆ نزیك كه‌عبه‌ و وتی" ئه‌ی نه‌وی عبدالمطلب، ئه‌ی نه‌ویه‌ عبدالمناف، ئه‌ی فلان و فلان، - خه‌لكه‌كه‌ لێی كۆبونه‌وه- ئه‌گه‌ر بلێم دوژمن هێرش ده‌كاته‌ سه‌رتان به‌یانی یان ئێواره‌، ئایا ئێوه‌ پێم بڕوا ده‌كه‌ن" ئه‌وانیش وتیان به‌لێ پێت بڕوا ده‌كه‌ین و قه‌ت درۆمان لێت نه‌بیستوه‌‌،

ئه‌ویش بانگێشه‌ی به‌ ئیسلام بونی خه‌لکی كرد، مامی "أبولهب" وتی نه‌عله‌تت لێ بێ ئا بۆ ئه‌مه‌ كۆمانتكرده‌‌وه‌، له‌وكاته‌ قۆناغی بڵاوبونه‌وه‌ی ئیسلام به‌ شێوه‌یه‌كی ئاشكرا ده‌ستی پێ كرد.

له‌و قۆناغه‌ به‌ ناخۆشترین و به‌ ئازارترین قۆناغی ئیسلام دا ئه‌نرێت چونكه‌ ئه‌م ئاینه‌ له‌ ناو كه‌سانێكی زۆر دواكه‌وتو بلاوبۆوه‌ و كه‌س و كاری په‌یامبه‌ر زۆر بڕوایان پێ نه‌بو ته‌نها چه‌ند كه‌سێك نه‌بێ. بۆ نمونه‌ مامی خۆی –أبولهب- له‌پشت په‌یامبه‌ر ده‌رۆیشت هه‌ركاتێك قسه‌ی بۆ كه‌سێك كردبا و باسی ئیسلامی بۆ كردبا، پاشان مامی ئه‌چو بۆلای ئه‌وكه‌سه‌ و ئه‌ی وت پێی بڕوا مه‌ك ئه‌مه‌ درۆزنه‌. هه‌روه‌ها ژنه‌كه‌شی –ام جمیل- كه‌ ئه‌كاته‌ خۆشكی أبوسفیان دڕكی له‌ژێر پێكانی دائه‌نا. أبوسفیان كه‌سێكی ناوداری قوریش بو زۆر خه‌لك گویان بۆ راده‌گرت و لێی ده‌ترسان.

أبولهب به‌ جۆرێك به‌ربه‌ركانی ئه‌كرد كه‌ ئه‌و دووكچه‌ی په‌یامبه‌ر (رقیة‌ و أم كلثوم) كه‌ بۆ دووكوره‌که‌ی خۆی دانا بو(عتبة‌ و عتیبة‌) به‌ ملی دادایه‌وه‌ و ڕه‌وانی ماڵی په‌یامبه‌ری كرده‌وه‌. مێژووناسان ئه‌لێن پێش ئه‌وه‌ی ئه‌و دوو كوره‌ی بچن به‌لای كچه‌كانی په‌یامبه‌ر، ئه‌بو له‌هه‌ب پێی ته‌لاق داون. به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا ئه‌لێن ره‌وانه‌ی مالی په‌یامبه‌ری كردۆته‌وه‌، له‌ هه‌مان سه‌رچاوه‌ ئه‌لێت( عادت كریمة‌ الی بیت كریم واته‌ كچه‌ باشه‌كه‌ گه‌رایه‌وه‌ بۆ مالی باوكه‌ باشه‌كه‌ی) ( دیاره‌ كه‌لتوری عه‌ره‌بی ئه‌و كاته‌ پێش ئه‌وه‌ی كچ شو بكات ماوه‌یه‌ك ئه‌چێت بۆلای مالی خه‌زوری، ئه‌مه‌ش له‌ هیچ سه‌رچاوه‌یه‌ك ده‌ری ناخات كه‌ شتێكی له‌م بابه‌ته‌ هه‌بێ). "عتیبه‌" دێته‌ لای په‌یامبه‌ر ئه‌لێت من جیابومه‌وه‌ له‌ كچه‌كه‌ت نه‌ منت خۆش بوێت و نه‌منیش تۆم خۆش ئه‌وێت، ته‌نانه‌ت كراسه‌كه‌ی ئه‌درێنێت.

عەره‌بی مه‌كکه‌ زۆر هه‌وڵیان دا تا په‌یامبه‌ر واز له‌و ئاینه‌ بێنێت و هه‌مه‌چه‌شنی ڕێگایان گرته‌ به‌ر.

رۆژێكیان "عتبة‌ كوری ربیعة"‌ ئه‌چێته‌ لای و پێی ئه‌لێ" ئه‌گه‌ر بۆ ده‌ستكه‌وتی پاره‌ ئه‌مه‌ت ئه‌وێ ئێمه‌ پاره‌ت بۆ كۆئه‌كه‌ینه‌وه‌. ئه‌گه‌ر پایه‌داریه‌کت ئه‌وێ ئێمه‌ تۆ له‌سه‌ر خۆمان گه‌وره‌ ئه‌كه‌ین و هیچ شتێك ناكه‌ین به‌بێ تۆ، ئه‌گه‌ر پاشایه‌تیت ئه‌وێ ئێمه‌ ده‌تكه‌ین به‌ پاشای خۆمان،

په‌یامبه‌ریش ئایه‌تی 1 تا 7ی سوره‌تی "فصلت" ی بۆ ئه‌خوێنێته‌وه‌.

كاتێك عه‌ته‌به‌ گوێی لێ ئه‌بێ زۆر سه‌رسوڕماو ئه‌بێ به‌ ره‌وانبێژی و فه‌ساحه‌تی.

پاشان "أبي طالب" ئه‌نێرن بۆ لای په‌یامبه‌ر كه‌ واز له‌م ئاینه‌ بێنێت. ئه‌بی تالیب پێی ده‌لێت" كوری برام، توخاتری خۆت و خۆم، شتێك مه‌كه‌ كه‌ له‌ توانام دانییه‌".

ئه‌ویش وه‌لامی ئه‌داته‌وه‌ ئه‌لێ" به ئه‌ڵلا مامه‌، ئه‌گه‌ر رۆژ له‌سه‌ر ده‌ستی ڕاستم دانێن و مانگیش له‌سه‌ر چه‌پم دانێن، من واز له‌مه‌ ناهێنم، تاوه‌كو ئه‌ڵلا ئاشكرا و ڕونی ئه‌كات یان هیلاك ئه‌بم. ده‌ست به‌رداری نابم!

پاشان قوریشیه‌كان قۆناغی ئابلوقه‌یان خسته‌ سه‌ر نه‌وه‌ی هاشیمیه‌كان كه‌ كه‌س شتیان نه‌ لێ بكرێ و نه‌ بفرۆشێ، نه‌ كه‌س ژنیان لێ بێنێت و نه‌كه‌س ژنیان بداتێ. جگه‌ له‌ ئه‌بوله‌هه‌ب-أبولهب-ی مامی. ئه‌و ئابلوقه‌یه‌ بۆ ماوه‌ی سێ ساڵی خایه‌ند.

له‌ ساڵی سێهه‌می په‌یامبه‌رایه‌تیدا مامی أبي طالب له‌گه‌ڵ خدیجه‌ی هاوسه‌ری کۆچی دوای ده‌که‌ن كه‌ به‌ ساڵێكی دڵناخۆش ناسراوه‌.

كۆچ كردن به‌ره‌وه‌ تائیف

كاتێك په‌یامبه‌ر بێزار ئه‌بێ له‌ قوریشیه‌كان بڕیار ئه‌دات شوێنێكی باشتر بدۆزێته‌وه‌ تاوه‌كو تێیدا بگوزه‌رێت و ئاینه‌كه‌ بڵاو بكاته‌وه‌‌، ئه‌چێت بۆ تایف، به‌ڵام له‌وێ خه‌لكان به‌ر بارانی ئه‌كه‌ن و جنێوی پێ ئه‌ده‌ن. زه‌یدی كوری حارس به‌رگری لێده‌كات له‌به‌رد بارانه‌كه‌ و خۆی ئه‌خاته‌ پێشی. پاشان ئه‌چن بۆ باغێک، باغه‌وانه‌كه‌ ترێیان ده‌داتێ، په‌یامبه‌ر ده‌ڵێ به‌ ناوی خوای گه‌وره‌و میهره‌بان. باغه‌وانه‌كه‌ ئه‌لێ ئه‌مه‌ كه‌س نایلێ لێره‌. ئه‌لێ ئه‌تو خه‌لكی كوێی، ئه‌لێ خه‌لكی (موسل)م ئه‌ویش ئه‌لێ له‌و گونده‌ی مالی پێغه‌مبه‌ر "یونس"ی لێییه‌. ئه‌ویش ئه‌لێ له‌كوێ ئه‌یناسی، ئه‌لێ ئه‌و پێغه‌مبه‌ر بو منیش پێغه‌مبه‌رم. له‌پاش ئه‌وه‌ی كه‌ په‌یامبه‌ر هه‌لوێستی خه‌لكه‌كان ئه‌بینێ كه‌ چۆن به‌رنگاری ئه‌م ئاینه‌ بونه‌وه‌، پاش 10 رۆژ ئه‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ مه‌كکه‌.

كۆچ كردن بۆ حه‌به‌شه‌:

له‌ سالی 615 زاینی هه‌ندێك له‌ باوه‌ڕداران كۆچ ئه‌كه‌ن بۆ حه‌به‌شه‌ چونکه‌‌ له‌لایان قوریشیه‌كان ئازار ئه‌دران و هێزیان نه‌بو به‌رنگارینان ببنه‌وه‌. به‌ڵام په‌یامبه‌ر و علی و ئه‌بوبكر هێزیك و پشتێكیان هه‌بوو له‌ مه‌كکه بۆیه‌ خۆیان مانه‌وه‌ و کۆچیان نه‌کرد‌.

پاشای حه‌به‌شه‌ ناوی "نجاشي" بو زۆر به‌ پاشایه‌كی باش ناسراوبو هه‌روه‌ها له‌سه‌ر ئاینی مه‌سیحی بو.

یارمه‌تیه‌كی زۆری موسلمانانی داو په‌یه‌وه‌ندیه‌كی زۆر توند و تۆلی له‌گه‌ل په‌یامبه‌ر په‌یداكرد یاخود پێشتر ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌ توند و تۆله‌ی هه‌بو به‌ر له‌ كۆچ كردن. له‌به‌شی دووه‌م باسی چه‌ند شیكردنه‌وه‌یه‌ك ئه‌كه‌ین له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی نێوان ئیسلام و مه‌سیحی.

كۆچ كردن بۆ مه‌دینه‌(یثرب)

له‌ ماوه‌ی 13 ساڵی په‌یامبه‌رایه‌تی په‌یامبه‌ر له‌ مه‌کكه‌ بو به‌ قۆناغی مه‌كکه‌ ئه‌ناسرێ،‌ كۆچكردنی بۆ مه‌دینه‌ ئه‌بێته‌ قۆناغێكی نوێ كه‌ به‌ قۆناغی مه‌دینه‌ دائه‌ندرێت.

بنچینه‌ی كۆچكردنه‌كه‌ بۆ چه‌ند خالێك ئه‌گه‌رێته‌وه‌، له‌ وه‌رزی حه‌ج كردندا هه‌ندێك له‌ تیره‌ی عه‌ره‌بی له‌ مه‌دینه‌وه‌ ئه‌هاتن بۆ مه‌کكه‌. په‌یامبه‌ر قسه‌ی بۆ ئه‌كردن و باسی ئاینی نۆێی بۆ ئه‌كردن، له‌ سالی 619 زاینیدا حه‌وت كه‌س بڕوای به‌ په‌یامبه‌ر هێنا، له‌ سالی 620زدا 12 كه‌س ئه‌بن به‌ موسلمان. به‌م شێوه‌یه‌ ئه‌زانێت ئه‌مه‌ هه‌وڵێكی باشه‌ له‌گه‌ل خه‌ڵكی مه‌دینه‌، هه‌ر بۆیه‌ (مصعب كوری عمیر)ی له‌گه‌لیان ئه‌نێرێته‌وه‌ بۆ مه‌دینه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئاینی ئیسلام بلاو بكاته‌وه‌، بۆ ساڵی داهاتو واته‌ سالی 621 زایندا شاندێكی زۆر گه‌وره‌ له‌ مه‌دینه‌ دێت بۆلای په‌یامبه‌ر كه‌ په‌یمانێكی نه‌هێنی ئه‌به‌ستن تاوه‌کو‌ ببن به‌ موسلمان، ئه‌و هۆیه‌ش كاریگه‌ریه‌كی زۆر به‌هێز ئه‌بێ بۆ هاندانی موسلمان كۆچ بكه‌ن بۆ مه‌دینه‌. به‌ڵام په‌یامبه‌ر و ئه‌بوبكر و عه‌لی ئه‌مینێنه‌وه‌ له‌ مه‌كکه‌. له‌ 24ی مانگی نۆی ساڵی 622 زاینی په‌یامبه‌ر و ئه‌بوبكر كۆچی مه‌دینه‌ ئه‌كه‌ن كه‌ به‌ یه‌كی هیجری ناسراوه‌.

دانیشتوانی مه‌دینه‌ له‌ دوو هۆزی عه‌ره‌بی گه‌وره‌(الاوس و الخزرج) پێك هاتبو و له‌گه‌ل چه‌ند هۆزێكی جوله‌كه‌(بنو النضير، بنو قريظه، بنو قينقاع).

دانیشتوانه‌كه‌ به‌ چوار به‌ش دابه‌ش ئه‌بون:

یه‌ك: ئه‌و موسلمانانه‌ی خه‌لكی دانیشتوانی مه‌دینه‌ بون پێیان ئه‌گوترا( یاریده‌ران - الانصار)

دوو: ئه‌و موسلمانانه‌ی‌ خه‌لكی مه‌ککه‌ بون و كۆچیان كردبو‌ پێیان ئه‌گوترا( كۆچه‌ره‌كان-المهاجرون)

سێ: ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌سه‌ر ئاینی خۆیان مابونه‌وه‌.

چوار: ئه‌و جوله‌كانه‌ی خه‌لكی مه‌دینه‌ بون.

لێره‌دا په‌یامبه‌ر ده‌ستورێكی دانا كه‌ چۆن هاوسه‌نگیه‌ك دروست بكات له‌نێوان هه‌مو لایه‌نێک، ده‌ستوره‌كه‌ش له‌چه‌ند خالێك پێك هاتبو:

یه‌ك: موسلمانه‌كان هه‌مویان یه‌ك تیپن له‌ ناخۆشی و خۆشی یارمه‌تیده‌ری یه‌كن، ئاشتیان یه‌كه‌ و شه‌ڕیشیان یه‌كه‌.

دوو: جوله‌كه‌کان بۆیان هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئاینی خۆیان بمینێنه‌وه‌.

سێ: هه‌مو هاوكاری یه‌كتر بن له‌كاتی هێرش كردن بۆ سه‌ر مه‌دینه‌.

چوار: نابێ هیچ سته‌مكاری هه‌بێ له‌ شاری مه‌دینه‌.

پێنج: نابێ یارمه‌تی قوریش بدرێت و كه‌س پارێزگاری له‌نه‌فه‌ری قوریش و بازگانه‌كه‌ی بكات.

شه‌ش: هه‌ر كێشه‌یه‌ك ڕوبدات كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ به‌نده‌كانه‌وه‌ هه‌بێ ئه‌وا په‌یامبه‌ر دادگایی ئه‌كات.

حه‌وت: ژیانی هه‌موو كه‌سێك پارێزراو ئه‌بێت، ئه‌گه‌ر بێته‌ مه‌دینه‌ یان جێی بهێلێت به‌مه‌رجێك هیچ سته‌مێكی نه‌كردبێ.

هه‌شت: هه‌ر كه‌سێك تاونێك بكات خۆی ئه‌بێ باجی تاوانه‌كه‌ هه‌ڵبگرێ نه‌وه‌ك كۆمه‌له‌كه‌ی كه‌ له‌ مه‌دینه‌یه‌.

ئه‌وه‌ی ئه‌م ئاینه‌ بانگێشه‌ی بۆ ئه‌كرد بریتی بو له‌:

1. بڕوا به‌ بونی ئه‌ڵلا.

2. بڕوا به‌ یه‌ك خوا ئه‌ویش ئه‌ڵلایه‌.

3. بڕوا به‌ ئه‌ڵلا به‌ گه‌وره‌یی، توانای، زانیاری و كرداری.

4. بڕوا به‌ ئاینه‌كانی تری ئاسمانی و نێردراوه‌كانیان، بـڕوا به‌ په‌یامی موحه‌مه‌د.

5. بروا به‌وه‌ی كه‌ مرۆڤه‌كان ئه‌گه‌رێنه‌وه‌ بۆلای ئه‌ڵلا و ئه‌ڵلا موحاسه‌به‌یان ده‌كات.

6. بروا به‌ ته‌بایی و یه‌كسانی له‌ نێو خه‌لكان، جیاوازی له‌ نێو مرۆڤ له‌سه‌ر بنه‌مای پێست نابێ به‌لكو له‌سه‌ر كردار و ره‌وشتی ئه‌بێت به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌ڵلا و خه‌لكان.

شه‌ڕه‌كانی ئیسلام و بێباوه‌ره‌كان

كاتێك موسلمانه‌كان له‌ مه‌دینه‌ خۆیان قایم كرد و به‌ سه‌ربه‌ستانه‌ ئاینه‌ نوێیه‌كه‌ی خۆیان پراكتیز ئه‌كرد، بڕیاریان دا تۆله‌ی خۆیان بكه‌نه‌وه‌ له‌ بێباوه‌ڕه‌کانی‌ مه‌ککه‌ که‌ زۆربه‌ی زۆریان قوریشی بون و سه‌روه‌ت و سامانی موسلمانانیان داگیر کردبوو. ده‌ستیان کرد به‌ تۆله‌ و هێرشکردن. له‌ مێژوی ئیسلامدا زیاتر باسی سێ شه‌ری به‌ناوبانگ ئه‌کرێ ناویان (بدر و أحد و خندق)ه‌ به‌ڵام له‌ ڕاستیدا له‌ ده‌ ساڵی کۆچیدا موسلمانان 65 شه‌ڕیان کرد که‌ له‌ به‌شی دووهه‌م به‌ کورتی باسی ئه‌که‌ین.

شه‌ڕی به‌ناوبانگی یه‌که‌م، هێزێك له‌ موسلمانان هێرشیان كرد بۆ سه‌ر کاروانێکی بازرگانی كه‌ زۆربه‌ی که‌لوپه‌له‌کانی ئه‌بو سوفیان بو، به‌ڵام كاروانه‌كه‌ی ڕزگاری بو له‌ رێگریه‌كه‌ی موسلمانان، هه‌ربۆیه‌ هێزی سه‌ربازی قوریشیه‌كان ویستیان هێرش بكه‌ن بۆ سه‌ر موسلمانان و تۆله‌ی ئه‌و هێرشه‌ بكه‌نه‌وه، به‌مه‌ش هه‌ر دوولا كه‌وتنه‌ به‌رامبه‌ر یه‌كتری.

ئه‌و شه‌ڕه له‌ ساڵی 2ی کۆچی بو‌ ناسراوه‌ به‌ به‌در"بدر" چونکه‌ شه‌ڕه‌که‌ که‌وته‌ ناوچه‌یه‌ک چه‌ند بیره‌ ئاوێکی لێ بوو به‌ ناوی "بدر". موسلمانان 350 كه‌س بون و بێباوه‌ره‌كانیش 950 كه‌س بون. له‌و شه‌ره‌ موسلمانان سه‌ركه‌وتن كه‌ 50 كه‌سیان لێ كوشتن و 44 كه‌سیشیان به‌ دیل گرتن. هه‌ندێك له‌ كه‌سانی ناوداری قوریشیشیان كوشت وه‌ك( العاص بن سعيد بن العاص، الوليد بن عتبة بن ربيعة، نوفل بن خويلد، طعيمة بن عدي، العاص بن هاشم بن المغيرة، شيبة بن ربيعة، الاسود بن عبدالاسد، عتبة بن ربيعة، ابا جهل بن هاشم عبيدة بن سعيد بن العاص بن امية).

پاشان شه‌ری ئوحد"أحد" له‌ سالی 3ی كۆچی ڕویدا، له‌و شه‌ڕه‌دا موسلمانان 700 جه‌نگاوه‌ر ‌بون و قوریشیه‌كانیش 3000 جه‌نگاوه‌ر ‌بون هه‌ربۆیه‌ ئه‌وجاره‌یان سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر موسلمانه‌کان. موسلمانه‌کان زیانێکی زۆریان پێگه‌ی و هه‌مزه‌ی مامی په‌یامبه‌ری ئیسلام كوژرا، هه‌روه‌ها په‌یامبه‌ری ئیسلام ددانێكی شكا و لێوی شه‌ق بو. سه‌ركه‌وتنی ئه‌و شه‌ره‌ ئه‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ خالیدی كوری وه‌لید كه‌ ڕۆلێكی سه‌ره‌کی هه‌بو بۆ به‌زاندنی موسلمانان‌.

شه‌ری خندق له‌ سالی 3ی كۆچی ڕویدا، له‌و شه‌ڕه‌دا‌ موسلمانان چاڵێكیان به‌ پلانی سه‌لمانی فارسی هه‌ڵکه‌ند تاوه‌کو بێباوه‌ڕه‌کان نه‌توانن بێنه‌ ناو شاری مه‌دینه‌. بۆماوه‌یه‌ك بێباوه‌ره‌كان چوارده‌و‌ره‌ی موسلمانانیاندا به‌ڵام نه‌یان توانی بپه‌رنه‌وه و چاڵه‌که‌ ببڕن،‌ ته‌نها یه‌ك كه‌س نه‌بێ ئه‌ویش له‌گه‌ل علی كوری تالیب شه‌ری كردو كوژرا.

چه‌ند شه‌ڕێکی تریش ڕویدا که‌ له‌به‌شی داهاتوو باسی ده‌که‌ین

په‌یماننامه‌ی حودبیه‌:

له‌ ساڵی شه‌شی کۆچی په‌یامبه‌ری ئیسلام هێزێک کۆده‌کاته‌وه‌ تاوه‌کو بچێت بۆ مککه‌ و عه‌مره‌ بکات، به‌ هۆی ئه‌و هێزه‌ گرژیه‌ک دروست ئه‌بێ له‌ نێوان موسلمانان و خه‌لکی مه‌ککه‌. به‌ڵام گرژیه‌که‌ به‌ به‌ستنی په‌یماننامه‌یه‌ک کۆتای هات و پێیان وت" په‌یماننامه‌ی حودیبیه‌" چونکه‌ ڕێکه‌وتنه‌که‌ له‌سه‌ر به‌رزای حودیبه‌ بو‌ نزیک شاری مه‌ککه‌یه‌‌. هه‌ردوولا رێككه‌وتن له‌سه‌ر چه‌ند خالێكی گرینگ، به‌ کورتی:

یه‌ك: بۆ ماوه‌ی 10 سال ئاگر به‌ست ببه‌ستن.

دوو: موسلمانان بۆیان هه‌یه‌ له‌ مانگی حرام‌ سه‌ردانی كعبه بکه‌ن‌ و بۆ سێ رۆژ و شه‌و بمینێنه‌وه‌.

سێ: ئه‌گه‌ر موسلمانێك بگه‌رێته‌وه‌ بۆلای بێباوه‌ڕه‌كان ئه‌وا موسلمانان ناتوان ببن به‌ رێگر.

چوار: ئه‌گه‌ر هه‌ر بێباوه‌ڕێك ببێت به‌ ئیسلام ئه‌بێ موسلمانان بیگه‌رێنه‌وه‌ بۆ لای بێباوه‌ره‌كان.

چوونه‌ ناو مه‌ککه‌( فتح المكه‌)

له‌ سالێ هه‌شتی کۆچی په‌یماننامه‌که‌ی حودیبیه‌ هه‌ڵوه‌شایه‌وه‌ به‌ هۆی هه‌ڵگیرساندنه‌وه‌ی دوژمنایه‌تی نێوان بني بکر و قریش دژ به‌ خزاعة که‌ پێش ئیسلام ئه‌و دوژمنایه‌تیان هه‌بو. له‌ مانگی ره‌مزانی‌ هه‌شتی هیجری موسلمانه‌كان له‌شكرێكیان ئاماده‌كرد كه‌ له‌ 10000 كه‌س پێكهاتبو بۆ ئه‌وه‌ی بچن بۆ مه‌كکه‌ و بیخه‌نه‌ ژێر ڕكێفی خۆیان. كاتێك قوریشیه‌كان زانیان‌ ناتوانن به‌رنگاری ئه‌و هێزه‌ ببنه‌وه‌ هه‌مویان چونه‌وه‌ ماڵه‌وه‌ و به‌م شێوه‌یه‌ مه‌كکه‌ كه‌وته‌ ده‌ستی ئیسلام. یه‌كه‌مین هه‌لوێستی په‌یامبه‌ری ئیسلام که‌ بانگێشی بۆ كرد،‌ وتی هه‌ر كه‌سێك ده‌رگای خۆی پێوه‌دات ژیانی پارێزراوه‌، هه‌ر كه‌سێك بچێت بۆ لای ئه‌بو سوفیان ژیانی پارێزراوه‌، هه‌ر كه‌سێك بچێت بۆ كه‌عبه‌ ژیانی پارێزاروه‌. پاش ماوه‌یه‌ك په‌یامبه‌ر له‌ مه‌كکه‌ مایه‌وه‌ ئینجا گه‌رایه‌وه‌ بۆ مه‌دینه‌ تاوه‌کو‌ مه‌دینه‌ بكات به‌ پایته‌ختی ئیسلام.

به‌ ئیسلام بوونی تیره‌کانی عه‌ره‌بی

له‌ پاش فتحی مه‌ککه‌ هێزی موسلمانان زیاتر زاڵ بون به‌سه‌ر تیره‌کانی جوله‌که‌ و هۆزه‌کانی ده‌وروبه‌ری حجاز به‌ تایبه‌تی له‌ساڵی 9ی کۆچی کاتێک هێزی موسلمانان به‌ره‌و تبوک رۆیشتن و هێزی رۆمیه‌کان پاشه‌کشه‌یان کرد به‌ره‌وناوه‌وه‌ی شام تاوه‌کو خۆیان له‌ ناوچه‌ی ئوردن و فه‌له‌ستین قه‌یم بکه‌ن. تیره‌کانی ده‌وروبه‌ری حجاز له‌ ڕێگای جزیه‌ خۆیان دا به‌ده‌سته‌وه‌. ئه‌مه‌ش وای له‌ تیره‌کانی تری ناوچه‌ی عه‌ره‌بی کرد خۆیان به‌ده‌سته‌وه‌ بده‌ن. هێزی موسلمانان له‌ گه‌شه‌‌سه‌ندن دابو چونکه‌ له‌ زۆربه‌ی زۆری غه‌زوه‌کان سه‌رکه‌وتنیان به‌ده‌ستهێنا. هه‌ربۆیه‌ ئه‌عرابه‌کان بڕیاریاندا په‌یوه‌ندی به‌ ئیسلام بکه‌ن چونکه‌ دوو ڕێگه‌یان هه‌بو یان له‌ناوئه‌چون یان ئه‌بوایه‌ یه‌کبگرن و گه‌وره‌تیرین هێزی عه‌ره‌بی دروست بکه‌ن، بۆیه‌ ئه‌وانیش ڕێگای دوه‌میان هه‌ڵبژارد.

هه‌ربۆیه‌ شاند له‌ دوا شاند ئه‌هاتنه‌ لای په‌یامبه‌ری ئیسلام و خۆیان ئه‌دا به‌ده‌سته‌وه‌ له‌وانه‌:

شاندی (تمیم، بني عامر، بني سعد بن بکر، عبدالقیس، طییء، بني زبید، کندة، پاشای حمیر) له‌گه‌ڵ چه‌ند که‌سی ناوداری عه‌ره‌بی سه‌ردانی په‌یامبه‌ری ئیسلامیان کرد و بونه‌ موسلمان. هه‌روه‌ها په‌یامبه‌ر خالد بن ولیدی نارد تاوه‌کو بچێته‌ لای چه‌ند هۆزێکی تر یان ئه‌بن به‌ موسلمانان یان ئه‌بێ شه‌ڕ بکه‌ن. بۆ نمونه‌ خالد ئه‌نێرێ بۆ لای "بني الحارث" ئه‌گه‌ر له‌ ماوه‌ی سێ رۆژ نه‌بن به‌ موسلمان ئه‌وا شه‌ڕیان له‌گه‌ڵ بکات. ئه‌وانیش خۆیاندا به‌ ده‌سته‌وه‌، کاتێک دێنه‌ لای په‌یامبه‌ر پێان ئه‌ڵێ" ئه‌گه‌ر خالد نه‌یوتبا ئێوه‌ ته‌سلیم بون ئه‌وا سه‌رم ئه‌خسته‌ ژێر پێتان" ئا به‌م شێوه‌ ناوچه‌ی دورگه‌ی عه‌ره‌بی له‌سه‌رده‌می په‌یامبه‌ر بون به‌ ئیسلام.

كۆچی دوای په‌یامبه‌ری ئیسلام

ئه‌گێرنه‌وه‌ چه‌ند ژنێك جادویان له‌ په‌یامبه‌ر كرد و ده‌رمان خواردیان كرد. ئه‌و ژنه‌ی‌ ژه‌هری دا به‌ په‌یامبه‌ر ژنێكی جوله‌كه‌ بو به‌ ناوی زینب. ئه‌گێرنه‌وه‌ گوایه‌ مه‌ڕێکیان بۆ سوركردبۆوه‌، ڕانی مه‌ڕه‌که‌یان زیاتر ژه‌هراوی كردبو چونکه‌ ئه‌یان زانی زیاتر حه‌زی له‌ ڕانی مه‌ڕه‌. ئه‌وه‌ی له‌گه‌ل په‌یامبه‌ر نانی خوارد "بشر كوری البراء" بو، ئه‌وڕۆژه‌ ئه‌و مرد په‌یامبه‌ریش توشی نه‌خۆشی ئه‌بێت و هه‌ست به‌ مردنی خۆی ئه‌كات.

زینب خۆشكی "مرحب" بو كه‌ "محمود كوری مسلمة‌" كوشتی له‌ رۆژی خه‌یبر. كاتێك په‌یامبه‌ر زانی پێیوت بۆچ وات كرد وتی ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ر بی ئه‌وا ئه‌زانی ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ریش نه‌بی ئه‌وان ئێمه‌ ئه‌حه‌سێنه‌وه‌ به‌ڵام كاتێك "بشیر بن البراء" كوژرا ئه‌ویش كوژرا.

پاش چه‌ند ڕۆژێك ئایه‌تێك دێته‌ خوارێ ئه‌لێت:

(له‌سه‌رتان حه‌رام کراوه‌ مردار و خوێن و گۆشتی به‌راز...... وا له‌مڕۆوه‌ دینه‌که‌تانم بۆ ته‌واو کرد و به‌بێ کورتی و که‌مایه‌سی چاکه‌م ده‌رباره‌ی ئێوه‌ کرد، ئیسلامیشم بۆ دینی ئێوه‌ هه‌لبژارد. کێش له‌برسان چاری نه‌بێ و نه‌یه‌وێ تووشی گوناح بێ، ئه‌وسا ئه‌ڵلا خه‌تاپۆشه‌و دلۆڤانه‌. حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ.......... الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ. المائدة 3)

كاتێك ئه‌بو بكر گوێی له‌و ئایه‌ته‌‌ بو ده‌ستی كرد به‌ گریان زانی‌ ئه‌مه‌ كۆتایی ژیانی په‌یامبه‌ره‌. پێش مردنی به‌ نۆ رۆژ ئایه‌تێكی تر دابه‌زی ئه‌ڵێ(ترسیشو له‌و ڕۆژه‌ هه‌بێ که‌ ده‌وهێننه‌وه‌ لای ئه‌ڵلا، ئه‌وێ ڕۆژێ هه‌رکه‌س هه‌رچی کردویه‌تی- به‌ته‌واوی- دێته‌وه‌ ڕێی و ناهه‌قی لە‌ که‌س ناکرێ. وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ. البقرة 281)

پاشان ئازاره‌که‌ی زیاتر بو، فه‌رمانی دا سه‌ردانی گۆرستانی شه‌هیدان بکات. له‌سه‌ر گۆری شه‌هیدان راوه‌ستاو گوتی" سلاوتان لێ بێت ئه‌ی شه‌هیدان، ئێوه‌ پێشره‌و بون، ته‌ما به‌ ئه‌ڵلا ئه‌گه‌ین پێتان، ته‌ما به‌ئه‌ڵلا منیش ئه‌گه‌م پێتان".

سێ رۆژ پێش مردنی له‌ ماڵی "میمونة" بو، ئازاره‌كه‌ی زیادی كرد. وتی ژنه‌كانم كۆكه‌نه‌وه‌، ئه‌وانیش چون به‌دوای ژنه‌كانی. په‌یامبه‌ر پێی وتن ئه‌گه‌ر موڵه‌تم بده‌نه‌ێ له‌مالی عائیشه‌ بكه‌وه‌م. ئه‌وانیش وتیان به‌لێ مۆله‌تت ئه‌ده‌ین. پاشان "علی كوری طالب" و "الفضل كوری عباس" هه‌ڵیان گرت و بردیان بۆ مالی عائیشه‌.

نه‌خۆشیه‌كه‌ی په‌یامبه‌ر بو به‌ وتووێژی خه‌لكی مه‌دینه‌، ئه‌یان ویست بزان چی به‌سه‌ر دێت.

عائیشه‌ ئه‌گێرێته‌وه‌ و ئه‌ڵێ " په‌یامبه‌ر عاره‌قه‌یه‌كی زۆری كرد پێشتر قه‌ت به‌م شێوه‌یه‌م نه‌دیبو، خه‌لكی ناو مزگه‌وت هه‌ر له‌ مشت و مـڕی ئه‌وه‌ بون كه‌ چی به‌سه‌ر پغه‌مبه‌ره‌كه‌یان دێت. په‌یامبه‌ر بڕیاری دا بچێت بۆ مزگه‌وت تاوه‌كو خوتبه‌یه‌كیان بۆ بدات.

كاتێك په‌یامبه‌ر خوتبه‌ی بۆ دان وتی‌ ئه‌لێی ئێوه‌ له‌من ئه‌ترسن. خه‌لكه‌كه‌ش وتیان به‌لێ ئه‌ی په‌یامبه‌ری ئه‌ڵلا. ئه‌ویش وتی خه‌ڵكینه‌ به‌ ئه‌ڵلا ئه‌وه‌ی من لێتان ئه‌ترسم ئێوه‌ پێشبركێ له‌سه‌ر ماڵی دونیا بكه‌ن‌ به‌ هه‌لاكه‌ت بچن وه‌كو ئه‌وانه‌ی پێش ئێوه‌ به‌ هه‌لاكه‌ت چون. پاشان وتی "نۆێژ! سوێندتان ئه‌ده‌م‌ ئێوه‌ نۆێژه‌كانتان له‌بیر مه‌كه‌ن". په‌یامبه‌ر هه‌ر ئه‌مه‌ی ئه‌وته‌وه‌، خوتان بپارێزن له‌ ژن، خۆتان بپارێزن له‌ ژن. پاشان وتی: خه‌ڵكینه‌. هه‌ر كه‌سێك، ئه‌ڵلا سه‌ربه‌ستی كردوه‌ له‌وه‌ی هه‌لبژێرێت له‌ نێوان دونیا و ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ له‌ لایه‌ن ئه‌ڵلا. ده‌ ئێوه‌ هه‌لبژێرن ئه‌وه‌ی له‌لایه‌ن ئه‌ڵلا هه‌یه‌. به‌م وته‌یه‌ كه‌س تێی نه‌گه‌یشت ته‌نها ئه‌بو بكر نه‌بێ، هه‌ر بۆیه‌ ئه‌بوبكر ده‌ستی كرد به‌ گریان وتی: باوكمان به‌ قوربانی تۆ كرد، دایكمان به‌ قوربانت كرد، منداله‌كانمان به‌ قوربانت كرد، ژنه‌كانمان به‌ قوربانت كرد، ماڵمان به‌ قوربانت كرد، ئه‌مه‌ی ئه‌وته‌وه‌.

خه‌لكه‌كه‌ پێیان سه‌یر بو ئه‌بو بكر به‌م شێوه‌یه‌ قسه‌ی په‌یامبه‌ری بڕی. به‌ڵام په‌یامبه‌ر وه‌ڵامی خه‌لكه‌كه‌ی دایه‌وه‌ وتی. لێی گه‌رێن، كه‌س نییه‌ له‌ ئێوه‌ كه‌ فزلێكی نه‌بوبێ له‌لای ئێمه‌ پاداشتی خۆی وه‌رنه‌گرتبێ، ته‌نها ئه‌بوبكر نه‌بێ نه‌م توانی پاداشتی بده‌مێ، من پاداشته‌كه‌یم بۆ ئه‌ڵلا به‌جێ هێشت. هه‌مو ده‌رگاكانی مزگه‌وتم لێ داخرا ته‌نها ده‌رگای ئه‌بو بكر نه‌بێ. پێش ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر مینبه‌ره‌كه‌ بێته‌ خوارێ وتی: خه‌لكینه‌ سلاوی من بگه‌ین بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی دوای من ئه‌كه‌وێ هه‌تا رۆژی هه‌ستانه‌وه‌.

پاشان له‌سه‌ر مینبه‌ره‌كه‌ هاته‌ خوارێ و دوعای بۆ كردن، ئه‌ی وت ئه‌ڵلا بتان پارێزێ، ئه‌ڵلا سه‌رتان خات، ئه‌ڵلا خۆراگرتان بكات، ئه‌ڵلا یارمه‌تیتان بدات)

كاتێك په‌یامبه‌ر گه‌رایه‌وه‌ بۆ ماله‌وه‌، سه‌ری به‌ سینگی عائیشه‌ كرد و پاشماوه‌یه‌کی که‌م له‌سه‌ر كۆشی عائیشه‌ كۆچی دوای كرد.

عائیشه‌ ئه‌گێرێته‌وه‌ كاتێك ده‌ستی كه‌وته‌ خوارێ و سه‌ری قورس بو زانیم مرد، منیش له‌ ژوری خۆم هاتمه‌ ده‌رێ و به‌ خه‌لكی ناو مزگه‌وته‌كه‌م وت‌ په‌یامبه‌ر مرد. خه‌ڵكی ناو مزگه‌وته‌كه‌ هه‌موی گریان. "علي كوری طالب" دانیشت و "عثمان كوری عفان" ده‌ستی راده‌وه‌شاند. "عمری كوری خطاب" شمشێره‌كه‌ی هه‌ڵكێشا و گوتی "ئه‌وه‌ی بڵێت په‌یامبه‌ر مرد ئه‌وا سه‌ری ئه‌په‌رێنم، ئه‌و چو بۆ چاوپێكه‌وتن بۆ لای ئه‌ڵلا هه‌روه‌ك موسا ئه‌چوو بۆ چاوپێكه‌وتن،‌ ئه‌گه‌رێته‌وه‌ شه‌ڕ ئه‌كات له‌گه‌ل ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ بلێ مردوه‌".

ئه‌بوبكر چۆوه‌ ژورێ و په‌یامبه‌ری له‌ باوش گرت و ماچی كرد.

پاشان هاته‌ ده‌رێ و گوتی: ئه‌وه‌ی موحه‌مه‌دی په‌رست ئه‌وا موحه‌مه‌د مرد، ئه‌وه‌ی ئه‌ڵلای په‌رست، ئه‌ڵلا زیندووه‌ و نامرێت. به‌م قسه‌یه‌ شمشێره‌كه‌ له‌ده‌ستی عمر كه‌وته‌ خوارێ.

ئا به‌م شێوه‌یه‌ په‌یامبه‌ر له‌ ماڵی عائیشه‌ی خێزانی له‌ شاری مه‌دینه‌ نێژرا. به‌ كۆتای هێنانی ژیانی په‌یامبه‌ر ئاینی ئیسلام تا ئیمرۆ به‌ چه‌ند گرۆپێكی ناته‌با به‌رێوه‌ ئه‌چێت كه‌ له‌ په‌رتوکێکی تر درێژه‌ی پێده‌ده‌ین.



تێبینی: چاوەڕوانی بەشی پێنجەم بن و ئەم نوسینە، لەچەندین بەشدا، بەردەوام دەبێت.

بۆ خوێندنەوەی بەشەکانی تری ئەم نوسینە، ئەم لینکەی خوارەوە، کلیك بکە:
  
 

به‌شی یه‌که‌م
 

http://xwdakan.com/xwdakan/index.php/%E2%80%8Chamajor/3300-0.html

 

به‌شی دووهه‌م
 

http://xwdakan.com/xwdakan/index.php/%E2%80%8Chamajor/3301-0.html
 

به‌شی سێهه‌م
 

http://xwdakan.com/xwdakan/index.php/%E2%80%8Chamajor/3303-0.html
 

 

 
 
ڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2013-12-18 14:26:00
به‌شی ( ئیسلام ) ئاماده‌کرد ( چێنه‌ر )



شه‌ری, خندق, له‌, سالی, 3ی, كۆچی, ڕویدا, له‌و, شه‌ڕه‌دا‌, موسلمانان, چاڵێكیان, به‌, پلانی, سه‌لمانی, فارسی, هه‌ڵکه‌ند, تاوه‌کو, بێباوه‌ڕه‌کان, نه‌تچێنه‌ردەرمانخواردکردنی, محەمەد, پێغەمبەری, مسوڵمانان, بەدەستی, ژنێکی, جولەکە, بەناوی, زەینەب Tags





په‌خشی ده‌نگی ئازاد


مه‌ریوان هه‌له‌بجه‌یی
زنجیره‌ به‌رنامه‌ی ئاوێنه.
ڕۆژی 08/17/2017
کاتژمێر 21:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
فاتیح محمود احمد چیرۆکێکی تری محمد
ڕۆژی 08/11/2017
کاتژمێر 23:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
مێژوە خوێناویەکەی قورئان و محمد
ڕۆژی 08/09/2017
کاتژمێر 22:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا