سێبەری شمشێرەکان (تێگەیشتن لەئیسلام) به‌شی سێهه‌م

ئاین پێش ئیسلام:

له‌ ناوچه‌ عه‌ره‌بیه‌كان واته‌ مه‌ککه‌ و مه‌دینه‌ و هه‌ندێک له‌ ناوچه‌ی یه‌مه‌ن، ئاینی جوله‌كه‌ و مه‌سح به‌ رێژه‌یه‌ك هه‌بوه‌ كه‌ كاریگه‌ری نه‌كردبووه‌ سه‌ر عه‌ره‌ب چونكه‌ عه‌ره‌ب به‌شی هه‌ره‌ زۆری بڕوایان به‌ خواكانی خۆیان هه‌بو ئه‌ویش بته‌كان بو. چه‌ندین خوایان هه‌بو له‌روی قه‌باره‌ جیاوازیان هه‌بو هه‌ندێکیان له‌ناو كه‌عبه‌ی مه‌ککه‌‌ داندرابون بۆ ستایشكردن و هه‌ندێکیش له‌ ناو که‌عبه‌کانی تر داندرابون. به‌ كۆی گشتی 360 بتیان هه‌بوه به‌ڵام ده‌رده‌كه‌وێ هه‌ر بتێك تایبه‌ت بوه‌ بۆ تیره‌یه‌ک. چونكه‌ به‌ پێی مێژوناسان كاتێك ئیسلام سه‌رهه‌ڵئه‌دات، تیره‌کان وتیان چۆن بێینه‌ ژێر ڕكێفی ئیسلام و 360 خوا بكه‌ینه‌وه‌ یه‌ك خوا كه‌واته‌ ده‌رده‌كه‌وێ كه‌ 360 خوا هه‌بوه‌ و هه‌ر خوایه‌كیش تایبه‌ت بوه‌ به‌ تیره‌یه‌كی عه‌ره‌بی. ئه‌و بتانه‌ی ناو عه‌ره‌ب ناسراوبو بریتی بو له‌:

یغوث: تایبه‌ت بو به‌ خه‌لكی "جرش".

یعوق: له‌ ناوچه‌ی "یمن" بو.

نسر: له‌ ناوچه‌ی "حمیر" بو.

عمیانس: له‌ خاکی "خولان" بو.

سعد: بتی نه‌وه‌ی "ملکان بن کنانة" بو.

دوس: بتی "عمرو بن حممة الدوسي" بو.

هبل: بتی قوریشیه‌کان بو له‌ناو کعبه‌ی مه‌ککه‌دا دابو‌.

آسف و نائلة‌: دوو بت بون له‌سه‌ر لوتكه‌ی دوو شاخ به‌رامبه‌ر یه‌كتری بون. خه‌لكان بۆ حه‌ج له‌نێوان ئه‌و دووبته‌ به‌ خاڕخارێنی ئه‌هاتن و ئه‌چون.

له‌ چه‌ند ناوچه‌یه‌کی عه‌ره‌بی "طواغیت" هه‌بو ئه‌ویش ئه‌و خانوه ‌بو که‌ بته‌کانی لێ پارێزراو بو وه‌ک که‌عبه‌ که‌ خه‌لک ئه‌چون له‌وێ به‌ ده‌وره‌ی ئه‌سورانه‌وه‌ و قوربانیان پێشکه‌ش ئه‌کرد و دیاریان بۆ ئه‌برد. ئه‌و بتانه‌ خزمه‌تکاریان هه‌بو که‌ پێیان ئه‌وترا "سدنة". له‌ ناوچه‌ی جیا جیا ئه‌و خانوانه‌ هه‌بوون پێیان ئه‌وترا "کعبة".

العزی: له‌ ناوچه‌ی "نخلة" بو بتی "قریش" و "بنی کنانة" بو، خزمه‌تکاره‌که‌ی نه‌وه‌ی شیبان بو که‌ هاوپه‌یمانی نه‌وه‌ی "هاشم" بون.

اللات: بتی "ثقیف" بو له‌ "طائف"،‌ خزمه‌تکاره‌که‌ی نه‌وه‌ی "معتب" بو له‌ "ثقیف".

مناة: بتی "أوس و خزرج" بو له‌ ناوچه‌ی "مشلل" بو خه‌لکی "یثرب" بڕویان پێ بو.

ذو الخصلة: بتی "دوس" و "خثعم" و "بجیلة" بو.

فلس: بتی "طییء" بو.

رئام: خه‌لکی "حمیر" و "یمن" مالێکیان هه‌بو ناوی "رئام" بو.

رضاء: مالێکی خوا په‌رستی بو که‌ تایبه‌ت بو به‌ نه‌وه‌ی "ربیعة بن کعب بن سعد بن زید".

ئه‌گه‌ر چی كه‌عبه‌ی مه‌ککه‌‌ مافێكی جوله‌كه‌ و مه‌سحی پێوه‌ بو چونكه‌ ئه‌و په‌رستگایه‌ به‌ ده‌ستكردی ئیبراهیم دائه‌نرێ و بابه‌ گه‌وره‌ی هه‌مو پێغه‌مبه‌رانی سامیه‌کانه‌‌، به‌ڵام دیاره‌ به‌ هۆی بونی بته‌كان و كونترۆل كردنی له‌لایه‌ن عه‌ره‌به‌وه‌ مه‌سیحه‌كان و جوله‌كه‌ نه‌یان توانی بو‌ بته‌كان بشكێنن. یاخود جوله‌که‌ و مه‌سیح که‌عبه‌ به‌ مافی خۆیان نازانن چونکه‌ له‌ ته‌ورات مه‌ککه‌ ناوی نه‌هاتوه‌ و په‌نجه‌ شوێنی ئیبراهیمی پێوه‌ دیار نییه‌!!

ئه‌وه‌ی جێگای پرسیاره‌ ئه‌بێ خوێنه‌ر بپرسێ بۆچی به‌ په‌رسه‌ندنی هێزی ئیسلام هه‌مو کعبه‌کان تێکشکێندران ته‌نها کعبه‌ی مه‌ککه‌ مایه‌وه‌. ئه‌گه‌ر وردبینه‌وه‌ ئه‌بینین کعبه‌ی مه‌ککه‌ش بتی تێدا بو به‌ڵام به‌ڵام به‌ڵام به‌ڵام ته‌نها بته‌کان‌ تێکشکێندرا و کعبه‌ وه‌ک خۆی مایه‌وه‌؟!

له‌م ناوچه‌یه‌دا ئاینی تر هه‌بو بۆ نمونه‌ رۆژ، ئه‌ستێره‌، فریشته‌ په‌رستراوه‌ به‌ڵام هیچ كاریگه‌ریه‌كی نه‌بو‌ له‌سه‌ر عه‌ره‌ب،‌ كه‌سیش ئازار نه‌دراوه‌ و خه‌لكانێك هه‌بون و به‌سه‌ربه‌ستانه‌ ئاینی خۆیان پراكتیز ده‌کرد.

له‌ناو عه‌ره‌بیش هه‌ندێك كه‌سانی ناودار هه‌بون بڕوایان به‌ بت په‌رستن نه‌بو‌ ئه‌وانش (رئاب كوری البراء، ورقة كورى نوفل، زيد كورى عمر كورى نفيل، أمية كورى أبي الصلت الثقفى، أسعد أبو كرب الحميرى، قيس كورى ساعدة الايادي، أبو قيس صرمة كورى أبي أنس، خالد كورى سنان غيث، زهير كورى سلمى، سويد كورى عامر المصطلقي، عامر كورى الظرب العدواني، المتلمس كورى أمية الكناني، أبوبكر صديق.)

هه‌ندێك له‌و ناوانه‌ی سه‌ره‌وه‌ زۆر پێش په‌یامبه‌ری ئیسلام له‌ دایك بون بۆ سالانێكی زۆر بانگێشه‌ی ئاینێكی تریان كرد بو‌ یاخود ئاموژگاری خه‌ڵكیان ئه‌كرد كه‌ له‌سه‌ر ئاینی ئیبراهیم لانه‌ده‌ن. ئه‌و کۆمه‌له‌ ناسراوبوون به‌ (حنفاء). ئه‌وه‌ی زۆر پێش په‌یامبه‌ری ئیسلام ناسرابێت( سوید كورى عامر المصطلقی و عامر كورى الظرب العدوانی)یه‌.

لێره‌دا چه‌ند شیعرێکی ئه‌م شاعیرانه‌ که‌ له‌ چه‌ند سه‌رچاوه‌یه‌ک وه‌رمانگرتوه‌ ، وه‌ریئه‌گێرین بۆ سه‌ر زمانی کوردزمان. به‌ ناوبانگترین وته‌ی "عامر كورى الظرب العدواني" ئه‌وه‌یه‌ ده‌لێ" هیچ شتێكم نه‌دی بۆخۆی دروست بێت، هیچ بابه‌تێكم نه‌دی كه‌ دروستكراو نه‌بێ، هیچ هاتنێك نییه‌ كه‌ رۆیشتنی نه‌بێ، ئه‌گه‌ر مردنی خه‌لك به‌ نه‌خۆشی بایه‌، ئه‌وا ده‌رمانیش بۆ زیندو بونه‌وه‌ ده‌بو". اٍني ما رأيت شيئاً قط خلق نفسه. و لا رأيت موضوعا اٍلا مصنوعا.. ولا جائياً إلا ذاهباً… ولو كان الذي يميت الناس الداء، لكان الذي يحييهم الدواء."

هه‌ره‌وها "المتلمس كورى أمیة‌ الكناني" ئه‌چو بۆ لای نه‌ته‌وه‌كه‌ی و ئه‌ی وت" ستایشم پێ بكه‌ن تا ڕێنمایتان بكه‌م، ئێوه‌ چه‌ند خوایه‌كتان هه‌یه! ئه‌ڵلا خوای ئێوه‌ و خوای ئه‌وانه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ ده‌یپه‌رستن". أطيعوني ترشدوا، لقد اتخدتم آلهة شتى، وإن الله ربكم ورب ما تعبدون.

"زهیر كوری ابی سلمی" په‌لكی دارۆچكه‌كانی ئه‌گرته‌ ده‌ست، كه‌ پێشتر چۆن وشك و بێ گیان بوبون و ئێستاش چۆن سه‌وز ده‌گه‌شێنه‌وه، ئه‌یوت "ئه‌گه‌ر عه‌ره‌ب جنێۆبارنی نه‌كردبام من بڕوام به‌وه‌ ده‌هێنا كه‌ تۆی زیندو كردۆته‌وه‌ له‌ پاش وشك بونت، ئێسقانێكی داخوراویش(خۆله‌مێشیش) زیندو ده‌كاته‌وه‌.

هه‌ره‌وه‌ها ده‌لێ" هیچ شتێك مه‌شارنه‌وه‌ له‌ ئه‌ڵلا، چۆنكه‌ له‌ هه‌مو شته‌ شاراوه‌كان ئاگاداره‌و ئه‌یزانێ".

يمسك أوراق الشجيرات التي اهتزت خضراء بعد أن كانت يابسة هامدة و يقول:

لولا أن يسبني العرب لآمنت أن الذي أحياك بعد جفاف، سيحيي العظام و هي رميم.

فلا تكتمن الله ما في نفوسكم ليخفي، فمهما یکتیم الله یعلم

"رئاب كوری براء" له‌سه‌ر ئاینی مه‌سیحی بو،‌ له‌ زاری ئه‌و بیستویانه‌ كه‌ وتویه‌تی سێ كه‌س هه‌یه‌ كه‌ باشترین كه‌سن: یه‌كیان "رئاب بن الشني"، دووه‌میان "بحیري الراهب"،‌ ئه‌وی تر جارێ نه‌هاتوه‌ ( واته‌ پێغه‌مبه‌ر درودی خوای له‌سه‌ر بێت).

هه‌روه‌ها "اسعد ابو كرب الحمیری" شاعیرێكی تر بو نزیكه‌ی 70 ساڵێك پێش په‌یامه‌كه‌ی په‌یامبه‌ر كۆچی دوایكرد. بڕوای به‌ ئاینێك هێنابو بڕوای وابو پێغه‌مبه‌رێك دێت به‌ ناوی ئه‌حمد و ئه‌یوت

خۆم له‌ دژی دووژمنه‌كانی به‌خت ئه‌كرد به‌ شمشێر هه‌مو ناخۆشیه‌كانیم له‌ دڵی ده‌برده‌ ده‌ر

گه‌واهیم به‌ ئه‌حه‌مه‌د داوه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌ و نێردراوی ئه‌ڵلای گه‌وره‌یه‌

ئه‌گه‌ر ته‌مه‌نم درێژ بێت تا ئه‌و ڕۆژگاره‌

ئه‌وا من ئه‌بوم به‌ شالێارێك و ئامۆزایه‌كی

پابه‌ندی ئه‌و ئه‌بوم له‌هه‌ر خاكێك دابێت له‌ عه‌ره‌ب یان له‌ عه‌جه‌م

وجاهدت بالسيف اعداءه وفرجت عن صدره كل غنم

شهدت على احمد انه رسول من الله باري النسم

فلو مد عمري الى عصره لكنت وزيرا له و ابن عم

و الزم طاعته كل من على الارض من عرب او عج

هه‌روه‌ها‌ له‌ ابن "أبي دنیا" ئه‌گێرنه‌وه‌ كه‌ قه‌برێكی هه‌ڵكه‌ندبو‌ له‌سه‌رده‌می ئیسلام كه‌ دوو ژنی تێدا بوه‌،‌ له‌لای سه‌ریان تابلۆیه‌كی زیوین هه‌بووه‌ و به‌ زێر له‌ سه‌ری نوسرا بو "ئه‌مه‌ گۆری "حُيَيّ" و "تَميس"ه،‌‌‌ هه‌ردووكیان شاتمانیان هێناوه‌ كه‌ هیچ خوایه‌ك نییه‌ ته‌نها ئه‌ڵلا نه‌بێت و هیچ هاوبه‌شی بۆ دروست مه‌كه‌ن.)

ئه‌مانه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ بون‌ پێش له‌ دایك بونی په‌یامبه‌ری ئیسلام هاتبون و له‌ناو كۆمه‌لگای خۆیان ناسراو بون.

پێش بڵاوبونه‌وه‌ی ئیسلام له‌سه‌رده‌می په‌یامبه‌ری ئیسلامیش چه‌ند كه‌سێكی ناسرواو سه‌ری هه‌ڵدا، وه‌ك:

وه‌ره‌قه‌ی كوری نه‌وفل "ورقة بن نوفل"

یه‌كێك بو له‌ پیاوه‌ ناوداره‌كانی مه‌ککه‌ و ئامۆزای "خه‌دیجة"‌ بو كه‌ خێزانی په‌یامبه‌ری ئیسلام بو. وه‌ره‌قه‌ به‌پێ هه‌ندێ سه‌رچاوه‌ مه‌سیحی بوه‌، به‌پێ هه‌ندێك سه‌رچاوه‌ش وه‌رقه‌ له‌گه‌ل كۆمه‌لێك حه‌نیفی ئه‌چن بۆ شام تاوه‌كو ئاینێك هه‌ڵبژێرن. یه‌که‌مجار ئه‌چن بۆ لای ئاخامێكی جوله‌كه‌ تاوه‌كو باسی جوله‌كه‌یان بۆ بكات پاش دانیشتنه‌كه‌یان باوه‌ڕ به‌ جوله‌كه‌ ناهێنن و پاشان ئه‌چن بۆ لای ڕاهیبێكی مه‌سیحی تاوه‌كو باسی ئاینی مه‌سیحیان بۆ بكات، پاش دانیشتنه‌كه‌ جگه‌ له‌ وه‌رقة هه‌ر هه‌مویان ئه‌بن به‌ مه‌سیحی و هه‌ر هه‌مویان دێنه‌وه‌ مه‌ککه‌. بێ ئه‌وه‌ی توشی کێشه‌ بن، به‌ڵام به‌ پێ زۆر سه‌رچاوه‌ وه‌رقة له‌سه‌ر ئاینی مه‌سیحی بوه‌.

له‌ یه‌کێک له‌ شیعره‌کانی وه‌رقة به‌سه‌ر "زید کوری نفیل" هه‌ڵده‌لێ له‌ پاش مردنی:

ڕێگای ڕاست و نیعمه‌تت پێدرا كوری "عمرو" دوركه‌وتیه‌وه‌ له‌ ئاگره‌ سوره‌ی گه‌رم

خوای ئاینه‌كه‌ت كه‌ خوایه‌كه‌ تاكی نییه‌ بته‌کانت به‌جێ هێشت هه‌ر وه‌ك خۆی

مرۆڤ سۆزی خوای پێ داگات ئه‌گه‌ر له‌ ژێر زه‌وی شێست دۆل هه‌بێ

خوایه‌ک ئه‌پرستم که‌ وه‌ڵامی هه‌بێ نه‌ک خوایه‌ک پارانه‌وه‌ نابیستێ

رشدت و أنعمت ابن عمرو و إنما تجنبت تنورا من النار حاميا

بدينك ربا ليس رب كمثله و تركك أوثان الطواغي كما هيا

و قد تدرك الإنسان رحمة ربه و لو كان تحت الأرض ستين واديا

أديـن لـرب يستجيب ولا أرى أدين لمـن لا يسمع الدهـر داعيا.

هه‌وره‌ها "زید كوری عمرو نفیل ده‌لێ"

ئایا من یه‌ك خوا یان هه‌زار خوا ئه‌په‌رستم؟ ئه‌گه‌ر شته‌كان (بابه‌ته‌كان) دابه‌ش بكرێ!

أربا واحدا أم ألف رب أدین إذا تقسمت الأمور.

هه‌روه‌ها ئه‌م شاعیره‌ به‌ناو خه‌لكانی ده‌وروبه‌ری كه‌عبه‌ دا ده‌رویشت و ئه‌ی وت:"

خۆم ده‌سپێرم به‌و خوایه‌ی كه‌ ئیبراهیم خۆی پێسپاردوه‌. عذت بما عاذ به ابراهيم

پاشان ئه‌ی وت:

خۆم ده‌سپێرم به‌وه‌ی که‌ زه‌وی هه‌ڵگری به‌ردی قورسه‌ خۆی پێسپاردوه

کاتێک زه‌وی ته‌خت بو که‌ دامرکایه‌وه‌ به‌ ده‌ست گرمۆله‌ی کردو شاخه‌کانی لێ دروست کرد

خۆم‌ ده‌سپێرم به‌وه‌ی که‌ هه‌وره‌کان هه‌ڵگری ئاوی شیرنه‌ خۆی پێسپاردوه‌

ئه‌و هه‌وره‌ له‌ ژێر فه‌رمانی خوا ده‌رناچێ هه‌رجارێ له‌ شارێک ده‌یبارێنێ

و اسلمت وجهي لمن اسلمت له الارض تحمل صخرا ثقالا

دحاها فلما استوت شدها بأید و أرسي عليها الجبالا

واسلمت وجهي لمن اسلمت له المزن تحمل عذبا زلالا

إذا هي سیقت إلی بلدة أطاعت فصبت علیها سجالا

هه‌روه‌ها ئه‌لێت"

خودایه‌ ئه‌گه‌ر ده‌مزانی چۆن ئه‌ته‌وێ بت په‌رستم ئا به‌م شێوه‌یه‌ ئه‌م په‌رستی، به‌ڵام نازانم!

اللهم لو اني اعلم أي الوجوه احب اليك لعبدتك به، و لكني لا اعلمه

شاعیرێكی تری عه‌ره‌بی كه‌ بڕوای به‌ بت په‌رستن نه‌بو، چاوه‌رێ بو كه‌ پێغه‌مبه‌رێك هه‌ڵكه‌وێ كه‌ ده‌ربازیان بكات، له‌كاتی هاتنی په‌یامبه‌ری ئیسلام بڕوای پێ نه‌كرد، هه‌ر بۆیه‌ په‌یامبه‌ری ئیسلام ئه‌یوت به‌ زمان بڕوای كرد به‌ڵام به‌ دڵ بێباوه‌ر بو. ئه‌م شاعیره‌ ناوی(امیة‌ كورى أبي الصلت)بو وه‌یه‌ك له‌ دێره‌ به‌ناوبانگه‌كانی ئه‌یوت:

ئه‌وه‌ پێغه‌مبه‌رێك نیه‌ له‌ ئێمه بزانێت ئه‌وه‌ی له‌ مێشكمان دایه‌ چییه‌؟

خۆم ئه‌سپێرم به‌وه‌ی که‌ هه‌مو حاجیه‌کان حه‌جی بۆ ئه‌که‌ن لێی ئه‌پارێنه‌وه‌ و ئه‌وانه‌ی ئاینی ئه‌ڵلا به‌رز ڕائه‌گرن

الا نبي لنا منا فيخبرنا ما بعد غايتنا من رأس مجرانا

إني اعوذ بمن حج الحجيج له و الرافعون لدين الله اركانا

"ابو قیس كوری أنس" ئه‌ویش شاعیرێك بو بڕوای به‌ بت په‌رستن نه‌بو،‌ له‌ خه‌لكی قوریش و‌ بته‌كان دورئه‌كه‌وته‌وه‌ و له‌ ماڵی خۆی مزگه‌وتێكی دروست كردبو، ‌نه‌ی ئه‌هێشت ئه‌و ژنانه‌ی كه‌ له‌ مانگانه‌ی خۆیان بون له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌شیان پیس بو بێنه‌ ژورێ، ئه‌یوت من خوای ئیبراهیم ده‌په‌رستم. پاش هاتنی ئاینی ئیسلام بڕوای به‌ په‌یامبه‌ری ئیسلام هێنا.

ودخل بيتا له فاتخذه مسجدا لايدخل عليه طامث و لا جنب

پێش به‌ ئیسلام بونی ئه‌م شیعره‌ی ئه‌وت:

ستایشی ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن كه‌ ڕۆژ له‌ هه‌مو به‌یانیه‌ك هه‌ڵدێنێ و ئاوای ئه‌کات

ئه‌ی خزمان له‌یه‌كتری دامه‌بڕێن جا ئه‌گه‌ر له‌ یه‌كتری دور بن یان نزیك

سبحوا الله شرق كل صباح طلعت شمسه و كل هلال

يا بني الارحام لاتقطعوها وصلوها قصيرة من طوال

ئه‌وه‌ی له‌سه‌رچاوه‌ ئاینیه‌كان باس ئه‌كرێ ئه‌لێن سێ كه‌س كه‌ زۆر هاورێ بون و دژی بت په‌رست بوون ( قس كورى ساعدة‌، زید كورى عمر كورى نفیل و ورقة‌ كورى نوفل) له‌ناو خه‌لك بانگێشه‌ی و مژده‌یه‌كی ئاینێكی نوێیان ده‌كرد و له‌ناو ئه‌مانه‌ش "ابوبكر صدیق" زۆر داده‌نیشت و گوێی لێده‌گرتن.

"قس كوری ساعدة‌" شاعیرێكی به‌ ناوبانگ ده‌بێ و بڕوای به‌ بت په‌رستن نه‌بو،‌ پێش ئه‌وه‌ی‌ ئاینی په‌یامبه‌ری ئیسلام سه‌رهه‌ڵبدات ئه‌مرێت. زۆر جار به‌ ناو خه‌لكی مه‌ککه‌ داده‌رۆیشت و ئامۆژگاری ئه‌كردن كه‌ ده‌ستبه‌رداری بت په‌رستن بن، رۆژێكیان له‌ ناو بازاری عكاز به‌ خه‌لكی مه‌كه‌ی وت"

خه‌ڵكینه‌، گوێ بگرن، هوشیار بن، ئه‌گه‌ر هوشیار بن سود وه‌رده‌گرن...

ئه‌وه‌ی ژیا مرد، ئه‌وه‌ی مرد رۆی، ‌ئه‌وه‌ی بێ دێت.

له‌و ئاسمانه‌ هه‌واڵێك(شتێك) هه‌یه‌، له‌و زه‌مینه‌ش په‌ندێك هه‌یه‌،

ته‌ختایه‌كی دانراو، بانی به‌رز، ئه‌ستێره‌ تێپه‌ڕبووه‌كان و ده‌ریای وشك نه‌بو.

شه‌وی تاریك، رۆژی روناك و ئاسمانی هه‌ساره‌دار

"قس" سوێند ئه‌خوا، ئه‌و ئه‌ڵلایه‌ی كه‌ ئێمه‌ ده‌یپه‌رستین خۆشه‌ویست تره‌ له‌و ئایینه‌ی كه‌ ئێوه‌ هه‌تانه‌.

من ئه‌بینم خه‌لك ئه‌روا و ناگه‌رێته‌وه‌، ئایا‌ ڕازین به‌و شوێنه‌ی لێی نێژراون بۆیه‌ ماونه‌ته‌وه‌ یان به‌جێهێشتراون هه‌ر بۆیه‌ نوستن."

يا أيها الناس: اسمعوا، وعوا، و إذا وعیتم فانتفعوا

إن من عاش قد مات،، ومن مات فات، وكل ما هو آت آت

إن في السماء لخبرا، وأن في الارض لعبرا

مهاد موضوع، وسقوف مرفوع، و نجوم تمور، و بحار لن تغور

ليل داج، ونهار ساج، وسماء ذات أبراج

یقسم قس، أن الله لدينا هو أحب إليه من دينكم الذي أنتم عليه

مالي أرى الناس يذهبون ولا يرجعون.. أرضوا بالمقام فأقاموا... أم تركوا فناموا



هه‌روه‌ها شیعرێكی تری هه‌یه‌ ئه‌لێ:

ئه‌وانه‌ی پێش ئێمه‌ مردن له‌ سه‌ده‌كانی پێشتر بۆمان ڕونه‌

كه‌ ئه‌و شته‌ی پێی ئه‌مرێ سه‌رچاوه‌یه‌كی دیاری كراوی نییه‌

دیم كه‌ چۆن كه‌س و كارم ڕۆیی به‌ پایه‌ی‌ به‌رز و نزمیانه‌وه‌

بۆم ئاشكرا بو كه‌ هیچ چاره‌یه‌كم نییه‌ چۆن ئه‌وان مردن منیش به‌ هه‌مان شێوه

في الذاهيبين الاولين من القرون لنا بصائر

لما رأيت موردا للموت ليس لها مصادر

و رأيت قومي نحوها يسعى الاكبار و الاصاغر

ايقمنت أني لا محـالة حيث صار القوم صائر



ئه‌بوبه‌كر كه‌سێكی بازرگان بو زۆر تێكه‌لی ئه‌م سێ شاعیره‌ی ده‌كرد و به‌دوای خوایه‌كی ته‌نیا ده‌گه‌را كه‌ بیپه‌رستێ، ئه‌یوت"

خوای ئیبراهیم ئه‌وه‌ راسته‌. به‌ڵام چۆن و كه‌ی له‌سه‌ری ئه‌بین به‌ ته‌واوی؟"

هذا ورب ابراهيم هو الحق.. ولكن كيف و متى نصبح منه على يقين؟

له‌ هه‌مان كاتدا شیعره‌كه‌ی (أمیة‌ كورى أبي الصلت)ی ئه‌وته‌وه‌.

ئه‌وه‌ پێغه‌مبه‌رێك نیه‌ له‌ ئێمه‌ كه‌ بزانێت ئه‌وه‌ی له‌ مێشكمان دایه‌ چییه‌؟........

ئه‌گه‌ر چی ئه‌م سێ كه‌سه،‌ قوریشیه‌كان به‌رنگاریان نه‌ده‌بونه‌وه‌ چونكه‌ ئاینێكی رێكخراوه‌یان نه‌بو ببێته‌ ترسناک له‌سه‌ریان، هه‌روه‌ها ته‌مه‌نیشیان زۆر گه‌وره‌ بو، سه‌باره‌ت به‌ "أبوبکر"یش هیچ گاریگه‌ریه‌کی زه‌قی نه‌بوو که‌ ببێته‌ جێگای سه‌رنجڕاکێشانی بێباوه‌ڕه‌کان، ئه‌و ته‌نها نزیک بوو له‌و سێ شاعیره‌ و هاورێی په‌یامبه‌ری ئیسلام بو.

كه‌وابوو پێش هاتنی ئیسلام چه‌ند كه‌سێك هه‌بون كه‌ ناودار بون و بانگێشه‌ی ئاینێكی تریان ئه‌كرد، محمد كوری عبدالله‌ هاورێی ابو بكر بو،‌ هه‌روه‌ها خزمی و‌ر‌قة‌ی كوری نه‌وفل بو، هه‌روه‌ها‌ خۆشی بت په‌رست نه‌بو! كه‌واته‌ تێكه‌ڵاوی چه‌ند كه‌سێكی ڕوناكبیری ئه‌و كاته‌بو و كه‌ ئه‌مانیش داوای ئاینێكی تریان ئه‌كرد.

له‌م به‌شه‌دا زۆر به‌ ساده‌یی باسی مێژوی سه‌ر‌هه‌ڵدانی ئیسلام ده‌که‌ین هه‌روه‌ک مه‌لاکان و زنجیره‌ ته‌مسیلیه‌کانی ئیسلامی باسی کردووه‌. له‌ به‌شی داهاتودا زۆر به‌ وردی مێژوه‌که‌ هه‌ڵده‌سه‌نگێنین و هۆکاره‌کان زیاتر باسی ئه‌که‌ین که‌ ئیسلام چۆن و له‌به‌رچی دروست بوو.

سه‌رهه‌ڵدانی ئاینی ئیسلام

وه‌ک له‌ بابه‌تی پێشو باسمان کرد کۆمه‌لێک ڕوناکبیری ئه‌و سه‌رده‌مه‌ ئه‌یان ویست خه‌لکی عه‌ره‌ب بخه‌نه‌ سه‌ر ئاینێکی یه‌کگرتو تاوه‌کو له‌ نه‌زانین و دواکه‌وتوی ده‌ربازبن. ئه‌گه‌ر تێبینی بکه‌ین هه‌مو ئه‌و ڕوناکبیرانه‌ی سه‌رقالی ئاینێکی نۆی بون یاخود ئه‌یان ویست عه‌رب بخه‌نه‌ سه‌ر ئاینی حه‌نه‌فی هه‌رهه‌مویان شاعیر بون. له‌ ڕێگای شیعره‌وه‌ خه‌لکیان هوشیار ئه‌کرده‌وه‌. ئه‌وه‌ی تێبینی ئه‌کرێت ته‌نها په‌یامبه‌ری ئێسلام شاعیر نه‌بوه‌ و هیچ شیعرێک به‌ ناوی ئه‌و نه‌گوتراوه‌!!

له‌ ڕاستیدا یان کارێکی خوداوه‌ندی هه‌یه‌ له‌و بابه‌ته‌ که‌ وا له‌ موسلمان ئه‌کات زیاتر بڕوا به‌ په‌یامبه‌ر بکه‌ن که‌ نێردراوی ئه‌ڵلایه‌ وه‌یان بابه‌تێکی لۆجیکی هه‌یه‌ که‌ وا له‌ ناموسلمان ئه‌کات زیاتر بڕوا به‌ په‌یامبه‌رایه‌تی ئیسلام نه‌که‌ن ئه‌ویش بۆچ ته‌نها په‌یامبه‌ری ئیسلام شاعیر نه‌بوه‌، ئه‌گه‌ر کتێبی(السیرة النبویة لابن هشام) بخوێنینه‌وه‌ ئه‌بینین ئه‌وه‌ی که‌سێکی ناودار بوبێ شیعرێکی وتوه‌ ته‌نانه‌ت کاتێک باپیری په‌یامبه‌ر له‌سه‌ر مه‌رگ ئه‌بێ به‌ کچه‌کانی ئه‌ڵێت شیعرم به‌سه‌ردا هه‌لبڵێن هه‌ر شه‌ش کچی( صفیة، برة، عاتکة، أم حکیم البیضاء، أمیمة) شیعرێکی دوورودرێژ ئه‌ڵێن له‌ به‌ر دووردرێژیه‌که‌ی نه‌م خسته‌ ناو کتێبه‌که‌م نه‌وه‌ک خۆێنه‌ر بێزار بێت . نه‌ک پوره‌کانی په‌یامبه‌ر شاعیر بون به‌لکو باپیری له‌گه‌ڵ مامه‌کانیشی هه‌ر شاعیر بون به‌ڵام سه‌یر ئه‌وه‌یه‌ ته‌نها خۆی شاعیر نه‌بو. با ئه‌و قسانه‌مان بۆ شوێنێکی تر هه‌ڵبگرین و با جارێ هه‌ندێک باسی ژیانی په‌یامبه‌ری ئیسلام بکه‌ین.‌

بنه‌ماله‌ی په‌یامبه‌ری ئیسلام

ئاینی ئیسلام بانگێشه‌ی ئه‌وه‌ ئه‌كات كه‌ ئاینێكی ئاسمانیه‌ و پغه‌مبه‌ره‌كه‌شی له‌لایان خوا هه‌لبژێردراوه‌ كه‌ ناوی (محمد كوری عبدالله) و خوداکه‌شی ناوی (ئه‌ڵلا)یه‌.

خوێنه‌ری ئازیز! زۆر ئه‌بێ وریا بین نابێ ناوی خوا تێکه‌ل بکه‌ین به‌ ئه‌ڵلا. ئه‌ڵلا ناوی خودای ئیسلامه‌ نابێ ئێمه‌ له‌ کتێبه‌که‌مان ناوی ئه‌ڵلا وه‌رگێرین بۆ ناوێکی تر، چونکه‌ ناو قه‌ت وه‌رناگێردرێت. زۆر که‌س که‌وتۆته‌ ئه‌م هه‌ڵه‌یه‌ من خۆم که‌سێک بوم پاش لێكۆلینه‌وه‌یه‌کی دورودرێژ ئینجا گه‌یشتمه‌ ئه‌م بڕوایه‌، له‌به‌شی سێیه‌می ئه‌م کتێبه‌ بۆت ڕون ئه‌بێته‌وه‌ و ئه‌زانی من له‌ چ گۆشه‌یه‌که‌وه‌ ئه‌م قسه‌یه‌ ئه‌که‌م!

په‌یامبه‌ر له‌ نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌ب و له‌ تایفه‌ی هاشیمیه‌كانه‌ وه‌ك پێشتر باسمان كرد‌ نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌ب به‌ ره‌چه‌ڵه‌ك ئه‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ عدنان. مێژوناسانی ئیسلام ره‌چه‌ڵه‌كی په‌یامبه‌ری ئیسلام به‌ 19 پشت ئه‌گه‌رێنێته‌وه‌ بۆ عدنان.

په‌یامبه‌ری ئیسلام كوری: عبدالله كورى عبدالمطلب كورى هاشم كورى عبدمناف كورى قصى كورى كلاب كورى مره كورى كعب كورى لؤى كورى فهر كورى مالك كورى النضر كورى كنانة كورى خزيمة كورى مدركة كورى الياس كورى مضر كورى نزار كورى معد كورى عدنان)ه .

هه‌روه‌ها عه‌دنانیش به‌ چه‌ند پشتێك ئه‌گرێته‌وه‌ بۆ ئیبراهیم خه‌لیل كه‌ بابه‌گه‌وره‌ی هه‌مو پێغه‌مبه‌رانی ناوچه‌ی عه‌ره‌بستان و فه‌لستین و باكوری ئه‌فریكایه‌.

‌ناوی دایكی په‌یامبه‌ری ئیسلام ئامینه‌یه‌ كچی: وهب كورى عبدمناف كورى زهرة کوری كلاب كورى مره كورى كعب كورى لؤى كورى فهر كورى مالك كورى النضر كورى كنانة كورى خزيمة كورى مدركة كورى الياس كورى مضر كورى نزار كورى معد كورى عدنان)ه.

مێژووناسان زۆر له‌سه‌ر باوانی په‌یامبه‌ری ئیسلامیان نه‌نوسیوه‌ چونكه‌ هه‌ردووكیان زوو كۆچی دوایان كرد. ئه‌گێرنه‌وه‌ عبدالمطلب (باپیری په‌یامبه‌ری ئیسلام) مرازێك له‌خۆی ئه‌گرێ ئه‌لێ ئه‌گه‌ر ده‌ كورم هه‌بێ، من یه‌كیان سه‌ر ده‌بڕم، له‌ كاتێك كوری ده‌یه‌م له‌دایك ئه‌بێ، عبدالمطلب بڕیار ئه‌دات كه‌ مرازه‌كه‌ی به‌ جێ بهێنێت و یه‌کێکیان سه‌ر ببڕێت، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ تیروپشک ئه‌کات، جا نازانین بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ ئه‌و تیروپشکه‌ ئه‌کات یان نا چونکه‌ له‌ کاتی خۆی بۆ مراز و ڕاوێژکردن ئه‌چون بۆ لای بتی هوبه‌ل-هبل-له‌وێ حه‌وت تیری له‌ته‌خته‌ی لێ بو كه‌ هه‌ریه‌که‌یان له‌م ووشانه‌(العقل، لا، نعم، منکم، ملصق، من غیرکم، المیاه)یان لێنوسراو بو. ئه‌گه‌ر گومانیان له‌ ڕه‌چه‌ڵه‌کی که‌سێک بوایه‌ ئه‌چون بۆ لای هوبه‌ل و سه‌د درهه‌میان ئه‌دا به‌ هه‌ڵسوڕێنه‌ری تیروپشکه‌که‌ ئینجا ئه‌یان وت" ئه‌ی خواکه‌مان! ئه‌مه‌ فلانی کوری فلانه‌، ڕاستیمان بۆ ده‌ربخه‌" ئه‌گه‌ر ووشه‌ی(منکم) ده‌رچوبا ئه‌وا له‌ ڕه‌چه‌ڵه‌کی خۆیان بو، ئه‌گه‌ر وشه‌ی(غیر منکم) ده‌رچوبا ئه‌وا له‌ ڕه‌چه‌ڵه‌کی خۆیان نه‌بو به‌لکو له‌ ڕه‌چه‌ڵه‌کی هاوپه‌یمانیان بو، ئه‌گه‌ر وشه‌ی( ملصق) ده‌رچوبایه‌ ئه‌وا کوره‌که‌ی نه‌ له‌ تیره‌ی خۆیان بو نه له‌‌ هاوپه‌یمانی خۆیان بو-واته‌ زۆل- بوه‌. هه‌ر چۆنێک بو یان بێت، "عبدالمطلب" تیروپشک ئه‌کات تاوه‌کو کێ سه‌رببڕێ.

له‌ تیروپشكه‌كه‌دا "عبدالله"‌ ده‌رده‌چێ كه‌ ببێت به‌ قوربانی مرازه‌كه‌ی. به‌ڵام خه‌لكی ده‌وروپشتی ناڕازی ئه‌بن كه‌ "عبدالله" سه‌رببڕدرێت،‌ پێشنیاری ئه‌وه‌ ئه‌كه‌ن كه‌ له‌بڕی "عبدالله" 10 حوشتر ببێت به‌ قوربانی. "عبدالمطلب" به‌وه‌ ڕازی ئه‌بێ كه‌ بۆ جارێكی تر تیروپشك بكات به‌ڵام ئیمجاره‌ له‌ نێوان "عبدالله" و حوشتر. به‌ڵام بۆ جاری دووه‌م دیسان "عبدالله" ده‌رچو كه‌ سه‌رببڕدرێت، دیسان خه‌لكی ده‌وروبه‌ری "عبدالمطلب" پێشنیاری ئه‌وه‌ی بۆ ئه‌كه‌ن كه‌ واز له‌سه‌ربڕینی "عبدالله" بێنێت له‌بڕی ئه‌و 10 حوشتری تر زیاد بكات. بۆ جاری سێهه‌م "عبدالمطلب" بریار ئه‌دات كه‌ تیروپشك بكات له‌ نێوان 20 حوشتر و "عبدالله"، ئه‌به‌م شێوه‌یه‌ چه‌ند جارێك "عبدالله" له‌ تیروپشكدا ده‌رده‌چێت تاوه‌كو ببێت به‌ قوربانی مرازه‌كه‌ی باوكی. بۆ دواجار "عبدالله" رزگاری ده‌بێ له‌ بڕی 100 حوشتر كه‌ باوكی بیكات به‌ قوربانی له‌ بڕی سه‌ربڕینی واته‌ ده‌ جار "عبدالمطلب" تیروپشک ئه‌کات.

ئینجا "عبدالمطلب" ده‌ستی ئه‌گرێت و ئه‌یبات بۆ ئه‌وه‌ی ژنی بۆ بهێنێت له‌ ڕێگادا خوشکی "ورقه"‌ ئه‌بینێ ئه‌ڵێ "ئه‌وه‌ بۆ کوێ ده‌چی ئه‌ی عبدالله‌" ئه‌ویش ئه‌ڵێت" له‌گه‌ڵ باوکمم" ئه‌ویش ئه‌ڵێت" هه‌روه‌ک ئه‌و حوشترانه‌ که‌ تازه‌ بون به‌ قوربانی بۆ تۆ، بکه‌وه‌ به‌سه‌رمدا " ئه‌ویش ئه‌ڵێت" من له‌گه‌ڵ باوکمم ناتوانم لێی جیاببمه‌وه‌ و هاوبیری نه‌بم". باوکی ئه‌ی بات کچی (وهب كور عبدمناف)ی بۆ ده‌خوازێت كه‌ ناوی ئامینه‌یه‌.

له‌ شه‌وی یه‌كه‌می بوكێنیدا ئامینه‌ خه‌ونێك ئه‌بینێت كه‌ له‌ دامێنی ڕوناكیه‌ك ده‌رده‌چێ كه‌ ده‌وربه‌ری خۆی روناک ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ته‌نانه‌ت كۆشكه‌كانی ‘شام’ی بینی. به‌و خه‌وه‌ زۆر ترسا و پێ تێكچو، به‌ڵام عبدالله هێوری كرده‌وه‌ و ترسه‌كه‌ی ڕوانده‌وه‌.

خه‌لكی قوریش هه‌روه‌ك باسمان كرد پێشتر هه‌ندێكیان خه‌ریكی بازرگانی بون زۆرجار ئه‌چون بۆ شام و هه‌ندێك جاریش ئه‌چون بۆ یه‌مه‌ن. ڕۆژێكیان "عبدالله" ئه‌چێت بۆ شام به‌مه‌به‌ستی بازرگانی. ئامینه‌ زۆر نیگه‌ران ئه‌بێ به‌م سه‌فه‌ره‌ ئه‌ترسێ كه‌ ئه‌مه‌ دوا بینینیان بێت.

ئامینه‌ چاوه‌رێی عبدالله ئه‌بێت كه‌ موژده‌ی ئه‌وه‌ی پێبدات كه‌ دووگیانیه‌ به‌ڵام عبدالله له‌ رێگادا توشی نه‌خۆشی ئه‌بێت و ئه‌مرێت هه‌ر له‌ مه‌دینه‌ ئه‌نێژرێت.

له‌ سالی 570ی زاینی په‌یامبه‌ری ئیسلام له‌ دایك ئه‌بێ كه‌ به‌ سالی فیل ناسراوه ‌، له‌و ساڵه‌ په‌یامبه‌ری ئیسلام له‌دایك ئه‌بێ، دایكی بڕیار ئه‌دات كه‌ بیبه‌ن بۆ ده‌روه‌ی مه‌ککه‌، چونكه‌ ژنانی قوریشی شیریان نه‌ئه‌دا به‌ منداڵانی خۆیان وا ڕاهاتبون كه‌ بیان به‌ن بۆ ده‌ره‌وه‌ی شار كه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی پێیان ئه‌وترا (بادیة‌) تاوه‌كو شیریان بدرێت و به‌ خێوبكرێن تا ئه‌وكاته‌ی ده‌میان له‌مه‌مك ئه‌بێته‌وه‌.

له‌وكاتانه‌دا حلیمه‌ سعدیه‌( حلیمة‌ السعدیة‌) هات بۆ مه‌ککه‌ بۆ ئه‌وه‌ی منداڵێك به‌رێته‌وه‌ بۆ "بادیه‌"، به‌ڵام هیچ منداڵێكی ده‌ست نه‌كه‌وت ته‌نها په‌یامبه‌ری ئیسلام نه‌بێ، هه‌تا شه‌ش ساڵی له‌لای حلیمه‌ مایه‌وه‌ ئینجا په‌یامبه‌ری ئیسلامیان گه‌ڕانده‌وه‌ بۆ لای دایكی.

پاشان ئامینه‌ ئه‌چێت بۆ مه‌دینه‌ تاوه‌كو كه‌س و كاری ببینێت و په‌یامبه‌ری ئیسلامیش ئاشنا ببێت پێیان و سه‌ردانی گوری باوكی بكات به‌ڵام له‌و سه‌فه‌ره‌ ئامینه‌ له‌ مه‌دینه‌ ئه‌مرێت و په‌یامبه‌ری ئیسلام له‌گه‌ل " ام ایمن" ئه‌گه‌رێته‌وه‌ مه‌ککه‌ بۆلای باپیری.

پاش ماوه‌یه‌ك باپیری عبدالمطلب مرد و ئه‌وجاره‌یان له‌لایه‌ن "ابی طالب"ی مامی گه‌وره‌ بو.

په‌یامبه‌ری ئیسلام نه‌ك هه‌ر خۆی تاقانه‌ بو به‌لكو ناوه‌كه‌شی تاك بو، هه‌تا سه‌رهه‌ڵدانی ئیسلام و له‌ دایك بونی ئه‌م زاته له‌‌ سێ که‌س زیاتر به‌و ناوه نه‌بوه‌. ئه‌گه‌ر سه‌یری كتێبه‌كه‌ی (المعاریف لاب قتیبة) بكه‌ین كه‌ ره‌چه‌ڵه‌كی عه‌ره‌بی تێدا تۆمار كراوه‌، سێ ناو هه‌یه‌(محمد بن أحیحة بن الجلاح-برای عبدالمطلب له‌ ته‌ره‌فی دایکی-، محمد بن سفیان ابن مجاشع بن دارم، محمد بن سوأة بن جشم بن سعد).‌ ئه‌م ناوه‌ به‌ مانای ستایش كردن دێت، بونی ئه‌م ناوه‌ و ناو لێنانی شتێكی ڕێککه‌وت‌ نه‌بوه،‌ ئه‌گه‌ر سه‌رنجی ناوی باوكیشی بده‌ین ده‌بینن ناوی (عبدالله)‌ واته‌ به‌نده‌ی ئه‌ڵلا. ئه‌م ناوه‌ زۆر به‌ربلاو نه‌بو بۆ سه‌رده‌مانی خۆی، پێشگری (عبد)‌ له‌ نه‌وه‌ی (قصی) دروست بوه‌. ئه‌گه‌ر سه‌رنجی نه‌وه‌ی هاشمیه‌كان‌ بكه‌ین ناوه‌كانیان زۆرینه‌ی به‌ (عبد) ده‌ست پێ ده‌كات.

مێژوی باوكی په‌یامبه‌ری ئیسلام زۆر ڕون نییه‌ چونكه‌ زوو كۆچی دوای كرد به‌ڵام باپیری عبدالمطلب ته‌مه‌نێكی زیاتری هه‌بو و ناسراو بوه‌ له‌ شاری مه‌ککه‌. هه‌ندێك سه‌رچاوه‌ ئه‌لێن هه‌رگیز بڕوای به‌ بت په‌رستن نه‌بوه‌ ئه‌مه‌ش ئه‌بێته‌ كاریگه‌ریه‌ك بۆ په‌یامبه‌ری ئیسلام. ئه‌گێرنه‌وه‌ كاتێك په‌یامبه‌ری ئیسلام له‌دایك ئه‌بێ، عبدالمطلب ئه‌یخاته‌ سه‌رده‌سته‌كانی و ده‌یبات بۆ كه‌عبه‌ دوعا و نوێژی شوكر ده‌كات و ئه‌لێت:

ستایش بۆ ئه‌و ئه‌ڵلایه‌‌ كه‌ ئه‌و كوره‌ باشه‌ی دامێ

له‌ بێشكه‌وه‌ پایه‌ به‌رزی له‌سه‌ر منداڵانی تر ده‌تسپێرم به‌ ئه‌ڵلای خاوه‌ن پایه‌ به‌رزه‌کان‌‌

هه‌تا ئه‌بێته‌ هاوزمانی گه‌نجه‌کان هه‌تا ئه‌تبینم به‌ له‌شێكی دروسته‌وه‌

دووربێت له‌ هه‌موو دووژمنایه‌تیه‌ک له‌ چاوزارانی پیس

هێنده‌ گه‌وره‌ بێت كه‌ هاوتای نه‌بێ تا ئه‌بینم كه‌ زمان پاراو بێت

تۆی ناونرای له‌ قورئان له‌ كتێبی چه‌سپی "مثاني"

ئه‌حمه‌د نوسراوه‌ له‌سه‌ر ڕونکراوه‌کان-به‌ڵگه‌نامه‌کان-

الحمد لله الذي أعطاني هذا الغلام الطيب الآردان

قد ساد في المهد على الغلمان اعيذه بالله ذي الاركان

حتى يكون بلغة الفتيان حتى اراه بالغ البنيان

أعيذه من كل ذي شنان من حاسد مضطرب العنان

ذي همة ليس له عينان حتى اراه رافع السان

انت الذي سميت في القران في كتب ثابتة المثاني

أحمد مكتوب على البیان(اللسان)

خۆشه‌ویستی عبدالمته‌لیب بۆ په‌یامبه‌ری ئیسلام وه‌ك هیچ خۆشه‌ویستیه‌كی تر نه‌بو‌، بۆ هه‌رشوێنێك ڕویشتبا ده‌ی برد له‌گه‌ل خۆی، هه‌روه‌ها كه‌ ده‌چو بۆ هه‌رشوێنێك ئه‌گه‌ر "أبی طالب"ی كوری له‌گه‌ل بایه‌ ده‌ستی ده‌خسته‌ ناو ده‌ستی ئه‌و و پێی ده‌گوت" كوره‌كه‌م پاشه‌رۆژێكی باشی ده‌بێت، نه‌هێلی هیچ خراپه‌یه‌ك بگاته‌ لای"

په‌یامبه‌ری ئیسلام له‌ته‌منی 12 سالی له‌گه‌ل مامی أبي طالب بازرگانی ده‌كات و سه‌ردانی ناوچه‌ی شام ده‌كات. به‌ پێی هه‌مو سه‌رچاوه‌کان په‌یامبه‌ری ئیسلام له‌ ته‌مه‌نی 9 ساڵی له‌گه‌ڵ بازرگانه‌کان هاتوچۆی کردوه‌.

له‌ ته‌مه‌نی 25 سالی مامی ئه‌چێته‌ بن كه‌وشی تاوه‌كو سه‌رپه‌رشتی بازگارانی خه‌دیجه‌ بكات، خه‌دیجه‌ش به‌وه‌ رازی ئه‌بێت.

له‌ یه‌كه‌مین سه‌فه‌ری بازرگانیه‌كه‌یدا، خه‌دیجه‌ دوو شتی له‌ په‌یامبه‌ری ئیسلام بینی كه‌ بۆوه‌ هۆی سه‌رنج راكێشانی:

یه‌ك: ئه‌و قازانجه‌ی كه‌ ئه‌و جاره‌ كردی له‌ هیچ كاتێك ئه‌و قازانجه‌ی نه‌كردبو. ئه‌و شتومه‌کانه‌ی له‌ شام فرۆشتی، به‌ پاره‌كه‌ی شتومه‌كی پێكریه‌وه‌ تاوه‌كو له‌ مه‌ککه‌ بیفرۆشێ به‌مه‌ش قازانجه‌كه‌ی دوو به‌رامبه‌ر بوو.

دوو: ده‌ستپاکی په‌یامبه‌ر له‌ بازرگانیه‌که‌ی.

ئه‌و دوو هۆكاراه‌ وای له‌ خدیجه‌ كرد‌ په‌یامبه‌ر بۆخۆی به‌ده‌ستگران بكات و بیكات به‌ هاوسه‌ری خۆی، له‌و كاتانه‌دا خه‌دیجه‌ به‌رێزترین ژنی مه‌ککه‌ دائه‌نراو دۆله‌مه‌ندترین ژنی مه‌كکه‌ بو.

په‌یامبه‌ر چو بۆلای مامه‌كانی تاوه‌كو ئه‌م هه‌واله‌ی پێرابگه‌یه‌نێت. به‌م شێوه‌یه‌ حه‌مزه‌ی مامی له‌گه‌ل چوو بۆ ئه‌وه‌ی به‌ده‌ستگیرانی بكات تا هاوسه‌ربونێكی به‌خته‌وه‌ر به‌یه‌كه‌وه‌ دروست بكه‌ن.

خدیجه‌ پێشتر خێزانی دوو كه‌سی تر بو، یه‌كه‌م مێردی ناوی "عتیق كوری عابد" بو له‌ نه‌وه‌ی "مخزوم"، له‌و مێرده‌ دوو منداڵی ڵێ هه‌بو (عبدالله‌ و جاریة)ه‌. مێردی دووه‌میان ناوی "أبي هالة بن مالك" بو كه‌ سێ منالی لێ هه‌بو كه‌ ناوی "هند" و "هالة" و "زینب"‌. له‌ ڕاستیدا سه‌رچاوه‌ی جیاواز زانیاری جیاواز ئه‌داته‌ سه‌ر منداله‌كانی خه‌دیجه‌ له‌ دوو مێرده‌ كۆنه‌كه‌ی.

له‌ مێردكردنی سێهه‌میدا، خه‌دیجه‌ ته‌مه‌نی له‌ چله‌كان بو، په‌یامبه‌رییش ته‌مه‌نی 25 سالێك بو واته‌ له‌ 595 زاینی هاوسه‌ریان كرد. له‌و هاوسه‌ریه‌ حه‌وت منداڵ له‌دایک بوو سێ كوڕ به‌ ناوی (قاسم، طیب و طاهر) له‌گه‌ڵ چوار کچ به‌ ناوی (زینب، رقیة‌، أم كلثوم و فاطمة‌). كوره‌كانی پێش هه‌رزه‌کاری مردن به‌ڵام كچه‌كانی گه‌یشتن به‌ قۆناغی هاوسه‌ری.

تێبینی: ئەم نوسینە، لەچەندین بەشدا، بەردەوام دەبێت و چاوەڕوانی بەشی چوارەم بن

بۆ خوێندنەوەی بەشەکانیتر، ئەم لینکەی خوارەوە کلیك بکە:

به‌شی یه‌که‌م

http://xwdakan.com/xwdakan/index.php/%E2%80%8Chamajor/3300-0.html

به‌شی دووهه‌م

http://xwdakan.com/xwdakan/index.php/%E2%80%8Chamajor/3301-0.html


 
 
ڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2013-12-18 04:53:00
به‌شی ( ئیسلام ) ئاماده‌کرد ( نوسینی: چێنەر )



له‌, ناوچه‌, عه‌ره‌بیه‌كان, واته‌, مه‌ککه‌, و, مه‌دینه‌, و, هه‌ندێک, له‌, ناوچه‌ی, یه‌مه‌ن, ئاینی, جوله‌كه‌, و, مه‌سح, به‌, رێژه‌یه‌ك, هه‌بوه‌نوسینی, چێنەرسێبەری, شمشێرەکان, تێگەیشتن, لەئیسلام, به‌شی, سێهه‌م Tags





په‌خشی ده‌نگی ئازاد


مه‌ریوان هه‌له‌بجه‌یی
زنجیره‌ به‌رنامه‌ی ئاوێنه.
ڕۆژی 08/17/2017
کاتژمێر 21:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
فاتیح محمود احمد چیرۆکێکی تری محمد
ڕۆژی 08/11/2017
کاتژمێر 23:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
مێژوە خوێناویەکەی قورئان و محمد
ڕۆژی 08/09/2017
کاتژمێر 22:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا