کوردستان و ئایینی ئیسلام

به‌شی چوارهه‌م

له‌ به‌شی پێشودا باسی له‌ ژیانی خه‌لیفه‌ی دووه‌عمری کوڕی خه‌تابم کردبوو له‌ به‌ر درێژی بابه‌ته‌که‌ نه‌م توانی له‌ به‌شێک دا جێگه‌ی بکه‌مه‌وه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م ئه‌وه‌ی که‌ماوه‌ له م‌ به‌شه‌دا بینووسم.من به‌ گرنگی ده‌زانم ئه‌و که‌سایه‌تانه‌ی که‌ڕۆڵیان هه‌بوه‌ له‌ داگیرکردنی کوردستان به‌ خوێنه‌ری کوردیان بناسێنم تا بزانن ئه‌و خه‌لیفه‌یه‌ وئه‌و هاوه‌ڵانه‌ محمد کێن له‌ ئێمه‌ی کورد کراون به‌ فریشته‌.
عمری کوڕی خه‌تاب یانزه‌(۱۱)هێناوه ‌سێ ژنیانی ته‌ڵاق داوه ‌له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی موسڵمان نه‌بوون ‌مناڵیشی هه‌بوه‌ لێیان .۱٥ مناڵی هه‌بوه‌(۳کوڕی ناویان عبدالرحمان بوه‌۲کوڕی تری ناویان عبداڵله‌ بوه‌ ۲کوڕی تری ناویان زه‌ید بوه‌ بۆیه‌ ئه‌م ناوانه‌ سێ باره‌و دوو باره‌ کردۆته‌وه‌ جارێ محمد پێی ووتوه‌ اڵله‌ حه‌زی له‌م ناوانیه‌ ؟. مرۆڤێکی زۆر دڵ پیس بوه‌ محمد وه‌سفی کردوه‌ به‌ (شدید غیره‌) هه‌تا دڵی له‌ ژنه‌کانی محمد پیس کردبو کاتێ که‌ سه‌حابه‌کان هاتو چۆی ماڵی محمدیان ده‌کرد ده‌که‌وتنه‌ قسه‌کردن له‌ گه‌ڵ ژنه‌کانی محمد، بۆیه‌ عمر دڵی محمدی پیس کرد له‌ژنه‌کانی پێی ووت چاکوخراپ ڕووت تێ ده‌که‌ن بۆ به‌ اڵله‌ ناڵی ئایه‌تێک له‌وباره‌یه‌وه‌ دابه‌زێنێت تۆزێک ژنه‌کانت بگرێته‌وه‌ حجاب بکه‌ن(حجاب سه‌ر داپۆشین نه‌بوه‌ به‌ڵکوو سنگ داپۆشین بوه‌) ئه‌وه‌بو اڵله‌ به‌ قسه‌ی عمری کرد! ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند( يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَىٰ طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَٰكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ ۚ إِنَّ ذَٰلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ ۖ وَاڵَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ ۚ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ۚ ذَٰلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ ۚ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اڵَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا ۚ إِنَّ ذَٰلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اڵَّهِ عَظِيمًا ﴿٥٣﴾ کاتێک ئه‌و ئایه‌ته‌ دابه‌زی ده‌بوایه‌ ژنه‌ ئازاده‌کان سنگیان ده‌پۆشیایه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌س ده‌ستیان بۆ نه‌بات به‌ ڵام ئه‌م ئایه‌ته‌ ئافره‌ته‌ کۆیله‌کانی نه‌ ده‌گرته‌وه‌. جارێ عمرئافره‌تێکی کۆیله‌ی هه‌بوو(که‌نیزه‌)چوه‌ بۆ ماڵه‌وه‌ سه‌یری کرد سنگی داپۆشیوه‌ به‌ داره‌که‌ی ده‌ستی لێیدا داوای لێکرد که‌ جارێکی تر خۆی دانه‌ پۆشێ ،دواین ژنی که‌ هێنای(ام كلثوم) کچه‌ بچوکه‌که‌ی علی کوڕی ئه‌بی تالب بووهه‌رچه‌نده‌ عمر۱۷ساڵ له‌علی گه‌وره‌تر بوو به‌ڵام زۆر بێشه‌رمانه‌ چوه‌ داوای ئه‌و کچه ‌مناڵه‌ ی علی که‌ ته‌مه‌نی ۱۱ ساڵ بوو عمرخۆشی ته‌مه‌نی ٥۷ساڵ بوو ،‌ علی ووتی مناڵه‌ تۆ گه‌وره‌ی له‌ وه‌ڵامدا عمر ووتی ده‌مه‌وێت منالێکم هه‌ بێت له‌ نه‌وه‌ی محمد ئه‌وه‌ بو علی (ام كلثوم)نارد بۆلای بۆ ئه‌وه‌ی یه‌کتر بناسن له‌و چاو پێکه‌وتنه‌دا عمر خۆی پێ ناگیرێت ده‌ست ده‌بات بۆڕانی (ام كلثوم) ئه‌ویش له‌ ده‌ستی هه‌ڵ دێت ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆلای باوکی به‌ باوکی ده‌ڵێت ئه‌گه‌رخه‌لیفه‌ی بڕواداران نه‌بوایه‌ ده‌مم ده‌شکاند له‌وه‌ڵامدا علی ده‌ڵێت کچم ئه‌وه‌ ده‌بێت به‌ مێردی تۆ(ام كلثوم) دوای شوی پێده‌کات کوڕو کچێکی لێی ده‌بێت. عمر چه‌ند ئایه‌تێکی داواکردوه‌ له‌ محمد اڵله‌ ڕازی بوه‌ له‌سه‌رداواکه‌ی به‌قسه‌ی عمری کردوه‌ ئایه‌ته‌کانی دابه‌زاندوه‌ جارێ عمر ده‌چی بۆ ماڵی محمد سه‌یر ده کات ژنه‌کانی محمد قسه‌ به‌محمد ده‌ڵێن هاوار ده‌که‌ن به‌سه‌ریا عمر به‌ژنه‌کان ده‌ڵێت خۆتان چاك بكەن یان خوای گەورە ئافرەتانی باشتر لەئێوە دەبەخشێتە محمد ئیتر اڵله‌ یه‌کسه‌ر ئه‌م ئایه‌ته‌ داده‌به‌زێنێ [عسی ربه ان طلقكن ان یبدله أواجا خیرا منكن]التحریم: ٥هه‌روه‌ هاعمر به‌ محمد ده‌ڵێ بۆ قیبله‌ ناگۆری له‌ قودسه‌وه‌ بۆ مه‌که‌ له‌مه‌شدا اڵله‌ بێ یه‌کو دوو ئایه‌تی [واتخذوا من مقام ابراهیم مصلی]البقرە۱۲٥ده‌نێرێ هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م بڕیاره‌ی عمر بۆ دژایه‌تی کردنی جوله‌که‌کان بوو بۆکه‌م کردنه‌وه‌ی نرخی وبه‌های قودس وبوو هه‌وڵدانێ کیش بووبۆ سه‌به‌خۆکردنی ئاینێکی عه ره‌‌بی ئیسلام به‌ اڵڵه‌یه‌کی عه‌ره‌بی قورئانێکی عه‌ره‌بی که‌عبه‌یه‌کی عه‌ره‌بی.یه‌وه‌ دیاره‌ عمر به‌وه‌ ناسراوه‌که‌ ڕه‌گه‌ز په‌رست بوه‌ زۆر هه‌وڵی داوه‌ که‌ به‌هیچ جۆرێک ڕێ نه‌دا که‌ بێجگه‌ له‌ عه‌ره‌ب هیچ نه‌ ته‌وه‌یه‌کی تر له‌ مه‌که‌و مه‌دینه‌ بژین کاتێک ده‌سه‌ ڵاتی گرته‌ ده‌ست هه‌رچی جوله‌که‌ بو له‌ جه‌زیره‌ی عه‌ره‌بی وه‌ده‌رینا ده‌ستی گرت به‌ سه‌ر ماڵو موڵکیاندا.هه‌روه‌ها له‌ گرتنی دیله‌کانی شه‌ڕی به‌دردا عمر دوای کرد که‌ هه‌موو دیله‌کان بکوژن ئه‌وه‌بو اڵله‌ دیسان به‌قسه‌ی کردو ئایه‌تی خۆی بۆنارد هه‌موویانیان کوشت؟.ئایه‌تێک هه‌یه ‌اڵڵه ‌ئاگای لێ نه‌بوه‌ له‌لایه‌ عمر خۆیه‌وه‌ دابه‌زیوه‌ و "الشيخ والشيخة إذا زنيا فارجموهما البتة نكالاً من اڵله واڵله عزيز حكيم". واته‌ پیاو ژنی زیناکار ڕه‌جم بکه‌ن نه‌عله‌تی اڵڵه‌ یان لێ بێت اڵڵه‌ خۆشه‌ویست و زانایه‌.عمرتوانی بانگ دان بگۆڕێ محمد رسول اڵله‌ی بۆزیاد بکات. عمر ڕۆژێک ئاگای لێ بوو که‌ حه‌مزه‌ مامی محمد سوکایه‌تی به‌ ابی جه‌هل خاڵی ده‌کردوجنێوی پێ ده‌دا عمر چوه‌ ماڵه‌وه‌ شمشێره‌که‌ تیژ کرده‌وه‌ ڕۆشته‌ ده‌ره‌وه‌ چاوی که‌وت به‌ نعيم بن عبد اڵله به‌ عمری ووت بۆوا توڕه‌ی ئه‌قڵت له‌ده‌ست داوه‌ ده‌ته‌وێت چی بکه‌ی ووتی ده‌ڕۆم محمد ده‌کوژم که‌ بۆته‌ هۆی فیتنه‌ی نێوان قوڕه‌یشیه‌کان جنێو به‌ بته‌کانمان ده‌دات خه‌ریکه‌ هه‌موو عه‌ره‌ب ده‌کات به‌ دوژمنی یه‌کتر ئه‌ویش پێی ده‌ڵێت پێش ئه‌وه‌ی محمد بکوژیت برۆ ماڵی فاتمه‌ی خوشکت بزانه‌ له‌وێ چی ده‌گوزه‌رێت عمر به‌ په‌له‌ ده‌چت بۆماڵی خوشکه‌که‌ی سه‌یر ده‌کات سعیدی زاوای و فاتمه‌ی خوشکی قورئان ده‌خوێنن لێدانێکی باشی سعیدی زاوای ده‌کات ومستێ ده‌کێشێت به‌ ده‌می فاتمه‌ی خوشکیدا هه‌موو ده‌مو چاوی ده‌کات به‌ خوێن. عمر کاتێ شه‌ڕی عێراقی ده‌کرد دوای کرد له‌ هه‌ڵ گه‌ڕاوه‌کان (ئه‌وعه‌ره‌بانه ی‌ وازیان له‌ئیسلام هێنابو) بڕۆن بۆ شه‌ڕه‌که‌ یارمه‌تی سوپاکه‌ی مثنی کوڕی حارثه‌ بده‌ن من نازانم عمر عه‌ربی بێ دینی ده‌نارد تا خه‌ڵکی ئێراق بکه‌ن به‌ موسڵمان یان بۆ هێنانه‌وه‌ی تاڵانی.عمر به‌ هیچ جۆرێک نه‌ی ووستوه‌ دینی ئیسلام بڵاو بکاته‌وه‌ ئامانجی ئه‌و ته‌نا به‌ده‌ست هێنانی تاڵانی بوه‌ بۆ نمونه‌ کاتێک که‌ قعقاع هێرش ده‌کاته‌ سه‌رحه‌لوان به‌شه‌ڕ داگیری ده‌که‌ن تاڵانی ده‌که‌ن قعقاع سه‌رکردایه‌تی سوپا ده‌دات به‌ سعد جریری کوڕی عبداڵله‌ ئه‌ویش نامه‌یه‌ک ده‌نووسێت بۆ عمر هه‌واڵی شاری حه‌لوان پێ ڕاده‌گه‌یه‌نێت عمر له‌وه‌ڵامی نامه‌که‌یدا ده‌نوسێت حه‌زم ده‌کرد له‌نێوان ڕه‌شه‌ خاکی ئێراق و هه‌رێمه‌ شاخاویه‌کان واته‌ (کوردستان) شورایه‌کی ئه‌ستورببوایه‌ یان شورایه‌کی ئاگرین بوایه‌ نه‌ ئه‌وان ڕێیان بوایه‌ بهاتنایه‌ بۆلای ئێمه‌ نه‌ ئێمه‌ ڕێمان بوایه‌ بچین بۆلای ئه‌وان بۆیه‌ داوات لێ ده‌که‌م له‌ جێگه‌ی خۆت بوه‌ستی له‌وه‌ زیاتر دوایان نه‌که‌وی ئه‌م ووته‌یه‌ عمری کوڕی خه‌تاب دووواتای گرنگی هه‌یه‌ که‌ ده‌ی سه‌لمێنێت ۱نه‌یویستوه‌ له‌ ئێراق زیاتر بڕوات زه‌ویه‌ به‌ پیته‌کانی ئێراقی به‌س بوه‌تاڵانی ۲ هه‌ستی کردوه‌ که‌ کورد پارویه‌کی ئاسان نیه‌ وکورد به‌هه‌موو توانایه‌کیه‌وه‌ به‌ره‌نگاری له‌شکری ئیسلام ده‌بێته‌وه‌ .بۆیه‌ سعد جریری کوڕی عبداڵله‌ ڕێکه‌وتن له‌گه‌ڵ کورده‌کانی ئه‌وشاره‌ مۆر ده‌کات که‌ وازیان لێ بێنن به‌مه‌رجێ سه‌رانه‌(جزیه‌‌) بده‌ن دیاره‌ به‌و بڕیاره‌ رازی ده‌بن یه‌کێک له‌خۆیان به‌ ناوی قوباد ده‌کرێت به‌ میری حه‌لوان .عمر هه‌ تا (جزیه‌)ی سه‌رانه‌ی له‌ سواڵکه‌ره‌ غیره‌ عه‌ره‌به‌کانیش ده‌سه‌ند ده‌یدا به‌ سواڵکه‌ره‌ عه‌ره‌به‌کان ڕۆژێک پیاوێکی پیری جوله‌که‌ی بینی سواڵی ده‌کرد پێی ووت ئه‌وه‌ بۆسواڵ ده‌که‌ی ووتی جوله‌که‌م ده‌بێت سه‌رانه‌ بده‌م به‌ ئێوه‌ موسڵمان. له‌ڕۆژی فتحی مه‌که‌دا محمد ابو سفیانی بانگ کرد ووت ئێستا ده‌ڵێی چی هه‌ر بڕوا ناهێنی له‌وه‌ڵامدا ووتی من بڕوام به‌ خواهه‌ر هه‌بوه‌ محمد زۆر به‌توڕه‌یه‌وه‌ ووتی واتا بڕوات به‌من نیه‌ ئه‌بو سفیان قسه‌ی نه‌کرد بۆیه‌ عمر بردی تاماوه‌یه‌کی زۆرله‌ ماڵی خۆیان شاردیه‌وه‌ تا تووڕه‌یه‌که‌ی محمد دامرکایه‌وه‌.عمری کوڕی خه‌تاب له‌داگیرکردنی ووڵاتان ده‌سکه‌وتێکی یه‌جگار زۆری ده‌ست که‌وت تاوای لێهات جێگه‌ نه‌مابو ئه‌و هه‌موو زێڕو زیو تاڵانیه‌ی لێ دانێن مزگه‌وته‌کانیان لێ پڕ کردبوو عمر نه‌ی ده‌زانی چۆن ئه‌و پاره‌ی دزیه‌ دابه‌ش بکات به‌ ده‌فر یان به‌ چنگ عمر وه‌ک ئه‌بو بکری نه‌کرد هاوه‌ڵه‌کانی محمد ده‌بوایه‌ به‌شی شێریان هه‌بوایه‌ ئه‌وه‌ی له‌وان ده‌مایه‌وه‌ ئینجا دابه‌ش ده‌کرا به‌سه‌ر خه‌ڵکه‌که‌دا تا له‌ دوایدا وای لێهات ئه‌وه‌نده‌ تاڵانیه‌که‌ زۆر ببو عمر سوێند خواردبوو ووتبوی خوا ته‌مه‌نم بدات هه‌تا ئه‌وشوانانه‌ی به‌ شاخه‌کانی سه‌نعاوه‌ مه‌ڕ ده‌له‌وه‌ڕێنن من ده‌بێ موچه‌ یان بۆ ‌ببڕمه‌وه‌.ئه‌م پیاوه‌تیه‌و ئه‌م عه‌داله‌ته‌ی عمر باس ده‌کرێت به‌م جۆره‌بوه‌ به‌شه‌ڕو کوشتارو تاڵانی ده‌کرا له‌ ووڵاتان سه‌رانه‌یان له‌هه‌ژاره‌کانی ووڵاتان کۆ ده‌کرایه‌وه‌ ده‌کرا به‌ قوڕگی عه‌ره‌بی جه‌زیره‌دا کاتێ سوپای عه‌ره‌بی موسڵمان هه‌ڵی ده‌کوتایه‌ سه‌ر هه‌ ووڵاتێک سێ مه‌رجی بۆ داده‌نا ۱ موسڵمان بون ۲ سه‌رانه‌ دان ۳ شه‌ڕو تاڵانی کردنی ماڵه‌کانیان. مه‌رجی یه‌که‌میان هیچ که‌سێک پێی قبوڵ نه‌کراوه‌ هه‌روا به‌ ئاسانی واز له‌ دیینی باو باپیرانی بێنێت بێته‌ سه‌ر دینێک که‌ زۆر نامۆیه‌ بۆی عه‌ره‌بی لێی تێناگات .خۆ کاتیشیان دانه‌ناوه‌ بۆیان تا له‌ دینه‌که‌ بگه‌ن به‌ شمشێرێکه‌وه‌ به‌ سه‌رسه‌رانه‌وه‌ وه‌ستاون دوایان لێ کردون هه‌ر ئێستا موسڵمان بن ئه‌م مه‌رجه‌ش ئاسته‌م بوه‌ قبوڵکردنی محمد که‌ وه‌حی بۆهات اڵله‌ سینه‌ی محمدی پاک کردبۆوه‌ له‌ گوناحه‌ ئاماده‌ی کردبوو بۆ پێغه‌مبه‌رایه‌تی له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ شه‌وه‌ یه‌ک مانگ له‌رزو تای گرت قسه‌کانی اڵله‌ی پێ قبوڵ نه‌کرا به‌ ئاسانی هه‌تا که‌وته‌ پرس و ڕاوێژ تێیان گه‌یان. (تۆ بڵی کورد له‌ محمد زووتر موسڵمان بو بێت؟)هه‌روه‌ها له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ی دینه‌که‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی هاتبوو بانگه‌وازه‌که‌شی هه‌ر له‌ ناو عه‌ره‌بدا له‌ناو که‌سوکاره‌که‌ی خۆی دابووله‌ سه‌ر ئه‌وه‌ شه‌وه‌ ۲۳ ساڵ و ۲۸ شه‌ڕی وویست تا دینه‌که‌یان پێ قبوول بکات ،وواته‌ مه‌رجی یه‌که‌م وه‌ک بیانویه‌ک به‌کار هاتوه‌.ئێستا مه‌رجی دوه‌م و سێیه‌م ده‌ مێنێته‌وه‌ له‌ هه‌ردو مه‌رجه‌که‌دا عه‌ره‌بی موسڵمان سود مه‌ند بوو ئه‌وه‌ی ئیسلامی قبوڵ نه‌بوایه‌ یان سه‌رو ماڵیان تاڵان ده‌کرد به‌شه‌ڕ یان سه‌رانه‌یا به‌ زۆر لێ ده‌سه‌ندن و ده‌یان برد بۆ عمر. له‌ سه‌رده‌می عمردا هاوه‌ڵه‌کانی (سه‌حابه‌)محمد زۆر ده‌وڵه‌مه‌ند ببون سه‌حابه‌ی واهه‌بوو خاوه‌نی هه‌زاره‌ها کۆیله‌و که‌نیزه‌ بوو که‌ له‌ شه‌ڕه‌کاندا گیرابون که‌نیزه‌کانیان له‌ بازاڕدا ده‌فرۆشت و کۆیله‌کانیش له‌ ده‌ست ڕه‌نگینه‌کان بوون به‌ ڕۆژ ده‌یان ناردن بۆ کار کردن ئێوا‌رانیش ده‌هاتنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و باجه‌ بده‌نه‌ گه‌وره‌ کانیان که‌ به‌سه‌ریاندا سه‌پاندبوویان پێی ده‌ووترا باجی کۆیلایه‌تی برێکی زۆرکه‌م له‌و پاره‌یه‌ ده‌مایه‌وه‌ ژیانێکی کوله‌ مه‌رگی پێی ده‌ژیان هه‌ر گیز به‌و جۆره‌ نه‌یان ده‌توانی ئازادی خۆیان بکڕنه‌وه‌ ده‌بوایه‌ هه‌ر به‌ کۆیله‌ی بژین که‌ سکاڵایان ده‌کرد له‌لای عمری عادلی موسڵمان له‌ ده‌ست خاوه‌نه‌کانیا به‌هیچ جۆرێک گوێی لێ نه‌ده‌ گرتن له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی گه‌وره‌کانیان هاوه‌ڵی محمد بوون و باوه‌ڕداری موجاهید بوون. به‌ڵام کۆیله‌ جگه‌ له‌ نه‌فره‌ت شیاوی هیچی تر نین.سه‌حابه‌ی وا هه‌بوو(٤۰۰)چوارسه‌د هه‌زار درهه‌می ئه‌و سه‌رده‌مه‌ و هه‌روه‌ها۱۰۰۰ئه‌سپ و۱۰۰۰ کۆیله‌شی هه‌بوو.ده‌ست که‌وتی عه‌ره‌بێکی بڕوادار له‌ کوردستان گه‌شته‌۱۰۰۰دینار۱۰۰ئه‌سپ و۱۰۰۰۰ سه‌رمه‌ڕ.سه‌حابه‌ی ده‌ست پاکی وا هه‌بوو دوای مردنی ئه‌وه‌نده‌ ئاڵتونو زیوی هه‌بوو به‌ قاڵبی گه‌وره‌ نه‌وه‌کانی به‌ ته‌ور ده‌یان شکان دابه‌شیان ده‌کرد ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌وموڵکو ماڵه‌ی که‌ به سه‌د هه‌زار دینار مه‌زه‌نده‌ ده‌کرا..
کوشتنه‌که‌ی عمرچۆن بو کۆیله‌یه‌ی فارس به‌ناوی ابو لؤلؤه بوو که‌ کۆیله‌ی مغیره‌ بن شعبه‌ بوو له‌ سه‌ر نا داد په‌روه‌ری خاوه‌نه‌که‌ی چه‌ند جارێک شکاتی کردبوو له‌لای عمر به‌ڵام عمر گوێی پێ نه‌یابوو له‌ کۆتایدا ابو لؤلؤه عمر ده‌کوژێت له‌ سه‌ر نایه‌کسانی عبیداڵله‌ی کوڕی ده‌ر ده‌په‌رێته‌ ده‌ره‌وه‌ له‌ تۆڵه‌ی باوکی کۆمڵێک عه‌جه‌می (غه‌یره‌ عه‌ره‌ب )بێتاوان ده‌کوژێت که‌ هیچ په‌یوه‌ندیه‌کیان به‌ کوشتنه‌که‌ی عمره‌وه‌ نه‌بوه‌ مناڵیشیان تیا بوه‌ تا ئه‌نساره‌کان فریا ده‌که‌ون ده‌ستی ده‌گرن هیچ لێپرسینه‌وه‌یه‌کی له‌گه‌ڵ دا ناکرێت بۆ ڕۆژی دوایی دوا ده‌که‌ن له‌ عمر که‌ جێ نشینێک دانێ بۆخۆی ئه‌ویش شه‌ش که‌س هه‌ڵ ده‌بژێرێت له‌وانه‌ عثمانی كوڕعه‌فان وعلی کوڕی ئه‌بو تالیب ،عه‌بدوره‌حمانی کوڕی عه‌وف،سه‌عدی کوڕی وه‌قاس،ته‌لحه‌ی کوڕی عه‌بدوڵلا،زوبێری کوڕی عه‌وام خسته‌ ژورێ که‌وه‌ پێی ووتن له‌ ناو خۆتانا یه‌کێک هه‌ڵ بژێرن عبیداڵله‌ی کوڕی خۆی له‌گه‌ڵ یه‌کێکی تر به‌ شمشێره‌وه‌ بوه‌ستێت به‌سه‌ریانه‌وه‌شه‌ش ڕۆژ له‌وێ بمێنه‌وه‌ نابوایه‌ بۆماوه‌ی سێ ڕۆژ که‌س سه‌ردانیان بکات .ئینجا عمر به‌ شمشێر به‌ ده‌سته‌که‌ی ووت چاودێریان بکه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو چواریان ڕازی بوو به‌یکێکیان ،دانه‌یه‌کیان ڕازی نه‌بوو ئه‌وا یه‌کسه‌ربده‌ له‌ ملی ئه‌و دانه‌یه‌.ئه‌گه‌ر هاتوو سیانیان ڕازی بوون به‌ یه‌کێکیان دوانیان ڕازی نه‌بوون ئه‌وا بده‌ له‌ملی ئه‌و دوانه‌ ئه‌گه‌ر نیوه‌ به‌ نیوه‌ وه‌ستانه‌وه‌ ئه‌وا عبیداڵله‌ی کوڕم بکه‌ به‌حه‌که‌م با لایه‌کیان هه‌ڵ بژێرێت ئه‌گه‌ر هاتوو سێ ڕۆژه‌که‌ ته‌واو بو که‌سیان هه‌ڵ نه‌بژارد سه‌ری هه‌موویانم بۆ ببڕه‌. عمری کوڕی خه‌تاب به‌زمانی شمشێرحوکمی کردوه‌.ئێستا ده‌توانم بڵێم عومه‌ری کوڕی خه‌تاب و سه‌حابه‌ ده‌ست پاکه‌کان ده‌ناسن ئه‌مانه‌ هاتون کوردی زه‌رده‌شتی فێری خواپه‌رستی ڕه‌وشتی به‌رزو ده‌ست پاکی بکه‌ن.

سه‌رچاوه‌کان
الخلافة الراشدة.
سقوط المدائن (الطبعة الثالثة سنة ۱۹۸٤). أحمد عادل كمال. دار النفائس.
قصة عمر بن الخطاب - موقع قصة الإسلام
الفاروق عمر بن الخطاب - محمد رضا
فصل الخطاب في سيرة ابن الخطاب أمير المؤمنين عمر بن الخطاب شخصيته وعصره - علي محمد الصلابي
موسوعة فقه عمر بن الخطاب - محمد رواس قلعه جي
رسائل الفاروق ص٧٩ رساله رقم ١٠٦
رسائل الفاروق ص٨٢ رساله ١١٤
رسائل الفاروق رساله رقم ١٠٧،تاريخ الطبري
بروانه‌مسعودی،مروج الذه‌هب؛ نقلات عن.سادق عرجون
بروانه‌ صالح العلي،التنظيمات الاجتماعية والاقتصاديةل۲٤۳
عمر بن الخطاب وابو سفيان صخر بن حرب
۱.^ الطبقات الكبرى، تأليف: ابن سعد، ج۳، ص۲٦٥.
۲.^ محض الصواب في فضائل أمير المؤمنين عمر بن الخطاب، ج۱، ص۱۳۱.
۳.^ سيرة ابن هشام
٤.^ تاريخ الطبري. الجزء الرابع

(امام واقدی به‌یه‌که‌م مێژوونوسی موسڵمان ناسراوه‌،موسای ابن عقه‌به‌وه‌ زانا بو به‌ ژیانامه‌ی محه‌مه‌د)
امام واقدی ئاوا ئه‌م مێژووه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ موسای ابن عقه‌به‌وه‌ ووتی
پاش ئه‌وه‌ی خالیدی کوڕی وه‌لید هه‌واڵی سه‌رکه‌وتنه‌که‌ی به‌رامبه‌ر فروخ شا و ده‌سکه‌وته‌کانی شه‌ڕ له‌کوڕوکچی به‌ کۆیله‌ کراو
و زێرو زیوو مه‌ڕو ماڵات و ڕه‌وه‌ ئه‌سپ و ڕاخه‌روگه‌نم و جۆ ڕۆن پێک هاتبوو هه‌مووی گه‌یانده‌ عمری کوڕی خه‌تاب ئه‌ویش زۆر خۆشحاڵ بوو به‌سه‌رکه‌وتنه‌کانیان هه‌مووی کرده‌ بیتول ماله‌وه‌ دوایی زۆرداد په‌روه‌رانه‌ دابه‌شی ده‌کرد به‌سه‌ر عه‌ره‌به‌کانی حیجازدا.هه‌روه‌ها له‌سه‌ر داوای خالید کوڕی وه‌لید خه‌لیفه‌ عومه‌رسه‌ربازی زیاتری ڕه‌وانه‌ی کرد بۆی تا به‌هێزێکی باشه‌وه‌ به‌ره‌نگاری شا ئه‌ژده‌ر بێته‌وه‌ .کاتێ یه‌که‌ سه‌ربازیه‌ کان گه‌شتنه‌ خالید ده‌نگی اڵله‌ اکبر به‌رز بۆوه‌ خالیدوسه‌رکرده‌ سه‌ربازیه‌کان زۆر دڵ خۆش بوون به گه‌شتنی سوپا تازه‌که‌ ‌تاکه‌ کێشه‌ که‌ ڕووی تێکردبوون که‌می جێگه‌ بووله‌ناو قه‌ڵاکه‌ ، قه‌ڵاکه‌ له‌ جێگه‌یه‌کی سه‌خت دروست کرابووجێگه‌که‌یان زۆر ته‌سک بوو ئه‌و هه‌مووسه‌ربازه‌ی هه‌ڵ ناگرت ناچار له‌قه‌ڵا هاتنه‌ خواروه‌ له‌وێ خێمه‌کانیان هه‌ڵدا تا خۆیان ئاماده‌ بکه‌ن بۆشه‌ڕی داهاتوو له‌گه‌ڵ شا ئه‌ژده‌ر،خالید نامه‌یه‌کی نوسی بۆ شا ئه‌ژده‌ر دوای لێ کردبوو که‌ بێته‌ سه‌ر دینی ئیسلام ئه‌گه‌ر ئیسلامی قبوڵ نیه‌ ئه‌وا ده‌توانێت له‌ سه‌ر دینی خۆی بمێنێته‌وه‌ به‌ مه‌رجێ جزیه‌ بده‌یت(سه‌رانه‌) به‌عه‌ره‌بی موسڵمان ئه‌گه‌رله‌هیچ کام له‌م مه‌رجانه‌ ڕازی نابێ ئه‌وا ده‌بێت خۆی ئاماده‌ بکات بۆشه‌ڕئه‌وکاته‌ سه‌رو ماڵتان ده‌بێته‌ ده‌ست که‌وتی شه‌ڕ(غه‌نیمه‌) نامه‌به‌رنامه‌که‌ی بردوو چوه‌ بۆلای شا ئه‌ژده‌ر یه‌کێک له‌ وه‌زیره‌کان دوای له‌ نامه‌به‌ره‌که‌ کرد نامه‌که‌ بخوێنێته‌وه‌ تاهه‌مووان ئاگاداری ناوه‌ڕۆکی نامه‌که‌بن نامه‌ به‌ر نامه‌که‌ی خوێنده‌وه‌ شا ئه‌ژده‌ر ڕووی کرده‌ ئاماده‌بوان به‌ پێکه‌نیێکی گاڵته‌ جاڕیه‌وه‌ ئاوڕی دایه‌وه‌ بۆ یه‌کێک له‌ دانیشتوانی دوه‌ خانه‌که‌ی که‌ پیرێکی زه‌رده‌شتی بوو پێی ووت گه‌وره‌ی بڕوا داران ده‌توانی پێم بڵی ئه‌وه‌ی ئێمه‌ ده‌ی په‌رستین ناوی چیه‌ کێیه‌، له‌وه‌ڵامدا ووتی میرم ناوی ئاهورامه‌زده‌ سه‌رچاوه‌ی پاکی وجوانی وخۆشه‌ویستی و ئاشتی وئاوه‌دانیه‌ خوای چاکه‌یه‌.دوباره‌ شا پرسیاری کرده‌وه‌و ووتی خوا فه‌رمانی به‌چی پێ کردوین له‌وه‌ڵامدا ووتی بیری چاک و وتەی چاک و کرداری چاک میرم . شا ووتی ئه‌ی بۆئه‌م به‌رد په‌رستانه‌ی هاتون فێری خوا په‌رستیمان ‌بکه‌ن خۆباو باپیرانمان هه‌ر تاک په‌رست بوون؟یه‌کێک له‌ وه‌زیره‌کان ووتی میرم عه‌ره‌ب تازه‌ خوای بۆ ده‌رکه‌وتوه‌ !.هه‌موان ده‌ستیان کرد به‌ پێکه‌نین. که‌واته‌پێی بڵێن ئێمه‌ خواپه‌رستین خاوه‌نی به‌رنامه‌یه‌کی پاک و بێ گه‌ردین کتێب یشمان زه‌ند ئاوێستایه‌ هه‌موویاساکانی ژیانی تێدایه ، گه‌وره‌ی بروادارا تۆ هه‌رگیز بیستوته‌ زه‌رده‌شتی په‌یامبه‌رمان سازشی کردبێت له‌سه‌ر فه‌رماناکانی خوا له‌ پێناوی پاره‌دا ؟پیری زه‌رده‌شتی میرم به‌ دڵنیایه‌وه‌ نه‌خێر یاساکانی ئاهوارا مه‌زده به‌ پاره‌ ناگۆڕدرێته‌وه‌.که‌واته‌ ئه‌م عه‌ره‌بانه‌ چۆن ئاینێکیان هێناوه‌ به‌ له‌شکرێک سه‌ربازه‌وه‌ هاتون ‌هه‌ ندێ قسه‌ی عه‌ره‌بی ده‌که‌ن که‌ که‌س لێیان تێ ناگات شمشێریان له‌ سه‌ر مل مان داناوه‌ پێمان ده‌ڵێت ئه‌م ئاینه‌ما ن لێ قبوڵ بکه‌ ن ئه‌گه‌ر قبوڵتان نیه‌ له‌بری ئه‌وه‌ ده‌بێت جزیه‌ بده‌ن واته‌(سه‌رانه‌) ئه‌گه‌ر پاره‌ نه‌ده‌ن ده‌کوژرێن که‌واته‌ ئامانجه‌که‌یان پاره‌ کۆکردنه‌وه‌یه‌ نه‌ک چه‌سپاندنی یاسای خوا چۆن ده‌کرێت مامه‌ڵه‌ بکرێت به‌په‌یامی خواوه ‌که‌ دڵ نیام ئه‌م ئاینه‌ له‌ خواوه‌ نه‌ هاتوه‌ ناکرێت په‌یامی خوا به‌ شه‌ڕو مرۆڤ کوشتن بڵاو بێته‌وه‌.شا ئه‌ژده‌ردوای کرد له‌ نووسه‌ره‌که‌ی که‌ به‌ خالیدی کوڕی وه‌لید بڵێن ئاماده‌ین بۆ شه‌ڕکردن یان له‌ خاکی کوردان وه‌ده‌رتان ده‌ نێن یان له‌ سه‌ر ئه‌م خاکه‌ ده‌کوژرێین ئێمه‌ سه‌رانه‌ ناده‌ین وسه‌رشۆڕی قبوڵ ناکه‌ین تۆڵه‌ی ئه‌و هه‌موو سوکایه‌تیه‌تان لێده‌که‌ینه‌وه‌ له‌ به‌رامبه‌ ئێمه‌ کردتان. سوپاکه‌ی شا ئه‌ژده‌ر ‌به‌ سه‌رکردایه‌تی فیروزکوڕی چه‌ند سه‌رله‌شکرێک که‌ پێک هاتبوو له‌ میره‌ کورده‌کان که‌ هه‌ر یه‌که‌یان به‌ هێزێکه‌وه‌ هاتبوون بۆ به‌ژداری کردن له‌ شه‌ڕه‌که‌دا که ‌کۆی سه‌ربازه‌کانیان پانزه‌ هه‌زار سواره‌و پیاده‌ بو ڕوویان کرده‌ ده‌شتی ئه‌زمه‌ڕه‌ له‌لای گوندی ئه‌زمه‌ڕه‌ که‌ ئێستا پێی ده‌ڵێن (برده‌شان) خێوه‌تیان هه‌ڵدا خۆیان ئاماده‌کرد بۆ ڕوو به‌ ڕوو بونه‌وه‌ی سوپای عه‌ره‌بی موسڵمان .نامه‌به‌ر به‌ نامه‌که‌ی شا ئه‌ژده‌ره‌وه‌ گه‌شه‌ته ‌سوپای موسڵمانان وخالید نامه‌کی خوێنده‌وه‌ زۆر به‌ڕقه‌وه‌ ووتی چاوه‌ڕوانی وه‌ڵامێکی له‌وه‌ باشترم نه ده‌‌کرد ئه‌م کورده‌ که له‌‌ڕه‌قانه‌ سور بزان ده‌کوژرێن واز له‌ که‌له‌ڕه‌قی خۆیان نا هێنن .خالید که‌وته‌ پاڕانه‌وه‌ ووتی خوایه‌ زه‌لیلی ده‌ستی کوردمان نه‌که‌ ی سه‌رمان بخه‌یت به‌سه‌ریانداو سه‌روماڵیان بکه‌ی به‌ غه‌نیمه‌(تاڵانی شه‌ڕ).خالیدی کوڕی وه‌لید به‌ په‌له‌ هه‌مووسه‌ربازه‌کانی کۆکرده‌وه‌ دوای لێکردن که‌ خۆیان ئاماده‌ بکه‌ن.سوپاکه‌ش بنه‌و بارگه‌یان تێک ناو ڕوویان له‌مه‌یدانی شه‌ڕکرد له‌ ده‌شتی ئه‌زمڕه‌ له‌ سه‌ر گردێک به‌رامبه‌ر سوپای کورد خێوه‌تیان هه‌ڵدا، ده‌مه‌وئێواره‌ بووخالید دوای له‌ سوپاکه‌ی کرد که‌ شه‌و زووبخه‌ون بۆ ئه‌وه‌ی به‌یانی باش بجه‌نگن هه‌روه‌ها به‌ چه‌ند سه‌ربازێکی ووت ده‌ بێت بێداربن چاودێری هه‌ڵسو که‌وتی دوژمن بن.بۆ ڕۆژی دوایی هێشتا ڕۆژ نه‌کوتبوو ئێشک گرێک خالیدی ئاگادار کرده‌وه‌ که‌ سوپاکه‌ی فیروز جمو جوڵیان تێکه‌وتوه‌ وادیاره‌ خه‌ریکی خۆ ئاماده‌کردنن ئه‌میر خالید فه‌رمانی کرد ئۆردوگاکه‌یان بپێچنه‌وه‌ خۆیان ئاماده‌که‌ن بۆ شه‌ڕێکی خوێناوی هێشتا تارمایی سوپاکه‌ی فه‌یروز ده‌ر نه‌ که و‌تبوو سوپای عه‌ره‌ب ئاماده‌ی جه‌نگ بوون ئه‌میر خالید له‌ پێشی سوپاکه‌وه‌ ده‌هاتو ده‌چو به‌ ده‌نگی به‌رزهاواری ده‌کرد قسه‌ی بۆ سه‌ربازه‌کانی ده‌کرد ووره‌ی به‌رز ده‌کردنه‌وه‌ به‌ ئایه‌ته‌کانی جه‌نگ. خالید ووتی سه‌رکه‌وتن بۆ ئێمه‌یه‌و سه‌رو مالیشیان ده‌بێت به‌ غه‌نیمه‌(ده‌ست که‌وتی شه‌ڕ) سه‌ربازه‌کان به‌ یه‌ک ده‌نگ هاواریان کرد اڵله‌ اکبر، خالید چه‌ند سه‌ر له‌شکرێکی بانگ کرد له‌وانه‌ (ئه‌میر زرار و فضلى كوڕی عباس و عبدالرحمان ابو بكري صديق)‌بوون دوای لێکردن که‌ هه‌ر سه‌ر له‌شکرێک ده‌ بێت به‌ چه‌ند سه‌ربازێکی به‌ تواناوه‌ چاو بخه‌نه‌ سه‌ر میره‌ کورده‌کان ئامانجیان به‌ ته‌نها کوشتنی میره‌کان بێت هیچ کارێکی تر نه‌که‌ن تا به‌و جۆره‌ وره‌ی جه‌نگاوه‌رکورده‌کان بڕو خێنن کاتێ که‌ ده‌بینن میره‌که‌یان له‌به‌ر ده‌میاندا له‌ خوێنی خۆی دا گه‌وزاوه‌. له‌ به‌رامبه‌ردا سوپای کورد ریزی جه‌نگیان به‌ست فه‌یروز کوڕی ئه‌ژده‌ر سوپاکه‌ی کرد به پێنج به‌شه‌وه‌ چواربه‌ش بۆ قۆڵه‌کان و ناوجه‌رگه‌ی سوپا به‌شێکیش بۆ یه‌ده‌ک جه‌نگاوه‌ره‌ کورده‌کان ڕمو نێزه‌یان پێ نه‌بووهه‌موویان چه‌کی کورتیان پێ بووبه‌ڵام کاتێ که‌ سوپای کورد ئه‌و هه‌موو سه‌ربازه‌ عه‌ره‌ به‌یان بینی که‌ ژماره‌یان چه‌ندین جار له‌مان زیاتر بوو خه‌ریک بوو وره‌ به‌ربده‌ن بشڵه‌ ژێن به‌ڵام فه‌یروز کوڕی شا ئه‌ژده‌رومیره‌ کورده‌کان هاتنه‌ پێش سوپاکه‌وه‌ شمشێره‌کانیان ده‌رهێنا فه‌یروز هاواری کرد ووتی من ئاماده‌م له‌ پێناوی خاکو ئاینی باو باپیرانم سه‌رم دانێم ڕوو کرده‌ سه‌ر بازه‌کان و هاواری کرد ئێوه‌ ده‌زانن ئه‌گه‌رئه‌م عه‌ره‌به‌‌ شه‌ڕه‌نگێزی خوێن ڕێژانه‌ سه‌رکه‌ون چیتان لێده‌که‌ن خۆتان ده‌کوژن ماڵو مناڵتان به‌ تاڵانی ده‌به‌ن جا بۆیه‌ داواتان لێده‌که‌م مه‌ردایه‌تی بنوێنن مه‌هێڵن عه‌ره‌ب له‌ ژێر ناوی فه‌رمانی خوادا ژنو مناڵتان بکه‌ن به‌ کۆیله‌و له‌ بازاڕه‌کاندا مامه‌ڵه‌یان پێوه‌ بکه‌ن کوردینه‌ هونه‌ری خۆتان بنوێنن ئه‌مه‌ شه‌ڕی مان و نه‌مانه‌ من به‌ڵێن تان ده‌ده‌مێ که‌ خۆموو میره‌کان له‌ پێشی ئێوه‌ بجه‌نگین، جه‌نگاوه‌ره‌کان هه‌موو هاواریان کرد درود بۆ ئاهورا مزدا.سوپای عه‌ره‌ب ده‌ستیان کر به‌ هێرشکردن تا ته‌واو نزیک بوونه‌وه‌ له‌به‌رامبه‌ردا سوپای کورد توانیان به‌ قۆچه‌قانی به‌رد موسسڵمانان به‌رد باران بکه‌ن ژماره‌یه‌ سه‌رباز بریندار بکه‌ن دوابه‌ دوای ئه‌وان تیرهاوێژه‌کان هاتنه‌ پێشه‌وه‌ ده‌ستی خۆیان وه‌شان توانیان پاشه‌ کشه‌ بکه‌ن به‌ سوپای عه‌ره‌بی موسڵمان ئه‌میر خالید له‌ دوره‌وه‌ چاو دێری شه‌ڕه‌که‌ی ده‌کرد ئه‌م جاره‌ فه‌رمانی کردهێرشی سه‌رتا سه‌ری بکرێت هه‌ردوو سوپاکه‌ وه‌ک دووده‌ریا شه‌پۆلیان ده‌دا ڕوه‌ویه‌کتر تێکه‌ڵ یه‌کتر ببون سوپای کورد وون ببون له‌ناو سوپای عه‌ره‌بدا ئه‌و رۆژه‌ شه‌ڕێکی وا ڕوی دا ئه‌گه‌ردوای سه‌دساڵ ئه‌وه‌ له‌وێوه‌ ڕه‌ت بویتایه‌ ده‌ت زانی که‌ له‌م شوێنه‌ دا شه‌رێکی خوێناوی گه‌وره‌ ڕوی داوه‌ له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وه‌نده‌ مرۆڤ وئه‌سپ کوژرابوو ڕێ نه‌بوو هه‌نگاو بنێی له‌به‌ر لاشه‌ .
سه‌رچاوه‌
فتوح سواد العراق محمد واقدی وه‌رگێڕانی عبدالعزیزواعظى
طبقات ابن سعد
کوردستان و ئایینی ئیسلام مه‌لا ڕه‌وف سه‌لیم حوێزی


(امام واقدی به‌یه‌که‌م مێژوونوسی موسڵمان ناسراوه‌،موسای ابن عقه‌به‌وه‌ زانا بو به‌ ژیانامه‌ی محه‌مه‌د)
امام واقدی ئاوا ئه‌م مێژووه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ موسای ابن عقه‌به‌وه‌ ووتی
ئه‌و ڕۆژه‌ هه‌تا ئێواره‌ شه‌ڕ به‌رده‌وام بوو مه‌یدانی جه‌نگ پڕببوو له‌ ‌لاشه‌ی جه‌نگاوه‌ره‌ سه‌ر بڕاواکان و ده‌ستو قاچ په‌ڕیوه‌کان و سک هه‌ڵدراوه‌کان ، هاوارو ناڵه‌ی برینداره‌کان گوێیان که‌ڕ ده‌کرد ده‌سته‌کان ئه‌وه‌نده‌ لینجی خوێنی پێوه‌بوو ئیترگرتنی ده‌سکی شمشێروته‌وره‌کا‌ن ئاسته‌م بوو. چه‌ند جارێ سوپای عه‌ره‌ب هه‌وڵی دا گه‌مارۆی سه‌ربازه‌ کورده‌کان بدات به‌ڵام نه‌ی توانی سوپا یه‌ده‌که‌که‌ی میر فه‌یروزهه‌مووجارێ گه‌ماڕۆکه‌یانی ده‌شکاند .تاریکی شه‌و ڕێگر بوو له‌ به‌رده‌وام بونی شه ڕه‌که‌ سه‌ربازه‌کانیش له‌هیلاکیا له‌ په‌ل وپۆ که‌وتبون خۆیان به‌پێوه‌ نه‌ده‌گرت ،تا ته‌واو تاریک داهات جه‌نگ به‌رده‌وام بوو ورده‌ ورده‌ هات وهاواری گۆڕه‌پانی جه‌نگیش نه‌ما هه‌ردووسوپاکه‌ کشانه‌وه ‌بۆ بنکه‌کانی خۆیان ئه‌میر خالید فه‌رمانی کرد که‌ برینداره‌کان هه‌ڵگرنه‌وه‌ کوژراوه‌کانیش هه‌ر له‌ جێی خۆیاندا به‌خاک بسپێرن له‌به‌رزۆری لاشه‌کان چاڵی درێژیان هه‌ڵ ده‌که‌ند هه‌رچاڵێک و کۆمه‌ڵێ لاشه‌ی کوژراویان تێ ده‌کرد لاشه‌ی کوژراوه‌کان ئه‌وه‌نده‌ زۆر بوو بۆڕۆژی دوایش هه‌ر خه‌ریکی ناشتنیان بوون ..شه‌وله ‌دوره‌وه‌ له‌به‌ر ڕۆشنایی مانگه‌شه‌و ‌سه‌یر مه‌یدانی شه‌ڕه‌که م ده‌کرد له‌پرێکدا تارمایی سه‌رو قاچی ئه‌و ئه سپانه‌ی که‌ بریندار کاربوون ده‌رده‌که‌وت که‌تۆزێ هێزێکیان تیا ما بوو ده‌جووڵان و شه‌ڕیان له‌ گه‌ڵ مه‌رگدا ده‌کرد دوایی بۆیه‌کجاری له‌ جوڵه‌ ده‌که‌وتن، دڕنده‌ کێویه‌کان ته‌واو تێرببون له‌خواردنی ده‌ست وقاچه‌ په‌ڕیوه‌کان. ئه‌میر خالید ووتی من شه‌ڕم زۆر کردوه‌ له‌ کورد چاو نه ترس ئازاتر وفێڵ بازترم نه‌بینیوه‌ له ‌مه‌یدانی جه‌نگ دا وه‌ک ڕمی چه‌قیو وان به‌ڕووماندا سڵ ناکه‌نه‌وه‌ له‌ مردن .پاش ڕۆژێک له‌ پشودان خالید فه‌رمانی کرد چه‌ند یه‌که‌یه‌کی سه‌ربازی ڕوبکه‌نه‌ ئاوایه‌کانی ناوچه‌که‌ بۆتاڵان کردنیان ماوه‌یه‌ک بوو کێشه‌یه‌کی گه‌وره‌ دروست ببو له‌ناو سوپای موسڵمان له‌ سه‌ر تاڵانی .ئه‌میر خالید ده‌بوو ڕێگه‌ چاره‌یه‌ک دانێت بۆئه‌و کێشه‌یه‌ پێشنیاری کرد هه‌رسه‌ربازێک له‌ کاتی تڵانی کۆکردنه‌وه‌دا یه‌که‌م که‌س ده‌ستی به‌ هه‌رشتێک که‌وت له‌ده‌ست که‌وتی بچووک ئه‌وه‌ موڵکی خۆیه‌تی که‌س ناتوانێ لێی بسه‌نێت به‌ زۆر به‌ڵام ده‌بێت پێنج یه‌کی بۆ اڵله‌ ڕسول ‌بێت . هه‌روه‌ها ‌فه‌ڕمانی پێکردن هه‌رکه‌سێک له‌ گوند نشینه‌کان ده‌ستی هێنایه‌ ڕێیان یه‌کسه‌ر بیکوژن .ده‌بوایه‌ ئالیکی باش په‌یدا بکه‌ بۆئه‌سپه‌کانیان بۆ ئه‌وکاره‌ش شوانکاره‌ کورده‌‌کانیان به‌کارده‌هێنا به‌زه‌بری هێز.ئه‌م سوپایه‌ ڕوی له‌ هه‌لایه‌ک ده‌کرد ده‌غڵو دانی ئه‌وناوچه‌یه‌یان به‌ سمی ئه‌سپه‌کانیان ده‌شێلاو ده‌یان کرده‌ له‌وه‌ڕگای ئه‌سپه‌کانیان خه‌ڵکی لادێکان به‌ هه‌موو جۆرێک به‌گژیاندا ده‌چونه‌وه‌ به‌دارو به‌ به‌ردو به‌ته‌ورو به‌ شمشێر هه‌تا لادێ که‌یان ده‌بوو ئاگرو یه‌ک پارچه‌ ده‌سوتا دانیشتوانه‌که‌شیان ده‌کردنه‌ کۆیله‌،میر فه‌یروز ده‌ستی کرد به‌ ڕێک خستنه‌وه‌ی له‌شکره‌که‌ی که‌زیانێکی گه‌وره‌ی به‌رکه‌وتبوو هه‌ستی پێ کردبوو که‌ کارێکی باش نه‌کردبووله‌ ده‌شتاییا به‌ سوپایه‌کی که‌مه‌وه‌ ڕووبه‌ ڕوی سوپایه‌کی زه‌به‌لاحی وه‌ک سوپاکه‌ی خالید بێته‌وه‌ سوپاکه‌ی میر فه‌یروز وه‌ک سوپاکه‌ی خالید خاوه‌ن ئه‌زمونی شه‌ڕ نه‌بوون سه‌ربازه‌کانی زۆربه‌یان جوتیاری ناوچه‌که‌بوون هه‌رگیز مه‌یدانی شه‌ڕیان نه‌ بینی بوو هیچ هۆکارێکیشیان نه‌ بوو که‌ پێش تر ببنه‌ سه‌رباز تا مه‌شقی سه‌ربازی بکه ن وببنه‌ جه‌نگاوه‌ر، بوون به‌ سه‌ربازیش زیاتر خۆی له‌ به‌رگری کردن له‌ سه‌رو ماڵ و دینه‌که‌یان وبه‌گژدا چوونه‌وه‌ی سوپا دڕنده‌که‌ی عه‌ره‌بی ئیسلامی بو جارێک خالید ده گات به‌ دووپیاوی کورد وپێ ووتبوون بۆنابنه‌ سه‌ربازی من ده‌ست که‌وتی باشتان ده‌ست ده‌که‌وێت به‌ پێکه‌نینه‌وه‌ وه‌ڵامیان دابۆوه‌ ووتیان ئه‌وه‌نده‌ مه‌ڕوماڵاتمان هه‌یه‌ چه‌ندین نه‌وه‌مان ده‌توانێ لێی بخوات بۆیه‌ ئێمه‌ سه‌ربازی بۆ که‌س ناکه‌ین نامانه‌وێت له‌ماڵ و مناڵ مان دورکه‌وینه‌وه‌. ئه‌گه‌ر هه‌مان قسه‌ی به‌‌ عه‌ره‌بێکی سه‌حرا نشین بوتایه‌ بێ یه‌ک و دوو یه‌‌کسه‌ر ده‌بوه‌ سه‌رباز له‌ به‌ر هه‌ژاری بۆ نمونه‌ عه‌ره‌به‌ هه‌ڵگه‌ڕاوه‌کان که‌ دوایی به‌ زه‌بری شمشێر کرانه‌وه‌ به‌ موسڵمان بۆماوه‌یه‌کی زۆر داوایان ده‌کرد که‌ به‌ژداری شه‌ڕه‌کانی ڕۆمو فارسیان پێ بکه‌ن تا ئه‌وانیش سود مه‌ند بن له‌ تاڵانی ووڵاتان بۆئه‌وه‌ی که‌مێک ڕزگاریان بێت له‌ برسێتی و هه‌ژاری به‌ڵام عمری کوڕی خه‌تاب له‌ پێشدا ڕێی پێ نه‌دان وه‌ک سزایه‌ک.ئه‌مه‌یه‌ جیاوازی نێوان سوپای کوردو سوپای عه‌ره‌ب بوو سه‌ربازه‌ کورده‌که‌ باکی نه‌بوو له‌خواردن هه‌مووشێک له‌ به‌رده‌ستیا بو به‌ڵام سه‌ربازه‌ عه‌ره‌به‌که‌ خوێنی خۆی ده‌ڕشت دنیای کاول ده‌کرد بۆ پارویه‌ نان تا بیکات به‌ ده‌می منداڵه‌کانیه‌وه‌ هه‌مووشتێکی ده‌کرد له‌و پێناوه‌دا. بۆجاری دووه‌م هه‌ردوو سوپاکه‌ به‌رام به‌ر یه‌ک وه‌ستان میر فه‌یروز زۆر هه‌وڵی دا شه‌ڕه‌که‌ به‌رێته‌ لای شاخو دۆڵه‌کان هیچ نه‌ بێت مه‌یدانی جه‌نگه‌که‌ به‌رته‌سک بکاته‌وه‌ به‌ر له‌و هه‌موو سووپایه‌ بگرێت تا به به‌ر بڵاوی هێرش نه‌که‌ن به‌ڵام سوپای عه‌ره‌ب نه‌که‌وته‌ ئه‌و داوه‌وه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ش شه ڕ هه‌ر به‌رده‌وام بوو میرهورمز که‌ میری قیره‌وان بوو ئه‌و ڕۆژه‌ به‌ خۆی سوپاکه‌یه‌وه‌ نه‌ به‌ردیان نواند دروێنه‌ی سه‌ربازه‌ عه‌ره‌به‌کانیان ده‌کرد هێرش له‌سه‌ر هێرشی ده‌کرده‌ سه‌ریان خالید که‌ چاوی لێبوئه‌مه ‌یه‌کێکه له‌ میره‌ کورده‌کان‌چاوی کردبوه‌ سه‌ری داوای کرد له‌ زراری ئه‌زور که‌ له‌گه‌ڵ یه‌که‌ تایبه ‌تیه‌که‌یدا بڕۆن میرهورمز بکوژن نا بێ به‌هیچ جۆرێ له‌ چنگیان ڕزگاری بێت له‌ نیوه‌ڕۆ ئه‌و ڕۆژه‌دا له‌ گه‌رمه‌ی شه‌ڕدا زرارو یه‌که‌ تایبه‌ته‌که‌ی توانیان خۆیان بگه‌یه‌نه‌ میر هورمز چوار ده‌وری بگرن ڕمێک بکه‌ به‌ سنگی دا بیکوژن هه‌مویان به‌جارێ که‌وتنه‌ اڵله‌ اکبر ئه‌و ڕۆژچه‌نده‌ها لاشه‌ که‌وتبو به‌ بێسه‌ر خوێن فواره‌ی ده‌کرد .

ماوێتی

ڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2013-07-18 15:36:00
به‌شی ( سه‌رده‌شت میکایل ) ئاماده‌کرد ( سه‌رده‌شت میکایل )



له‌, به‌شی, پێشودا, باسی, له‌, ژیانی, خه‌لیفه‌ی, دووه‌عمری, کوڕی, خه‌تابم, کردبوو, له‌, به‌ر, درێژی, بابه‌ته‌که‌, نه‌م, توانی, له‌, به‌شێک, دا, جێگه‌سه‌رده‌شت, میکایل, کوردستان, و, ئایینی, ئیسلام Tags





په‌خشی ده‌نگی ئازاد


مه‌ریوان هه‌له‌بجه‌یی
زنجیره‌ به‌رنامه‌ی ئاوێنه.
ڕۆژی 08/17/2017
کاتژمێر 21:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
فاتیح محمود احمد چیرۆکێکی تری محمد
ڕۆژی 08/11/2017
کاتژمێر 23:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
مێژوە خوێناویەکەی قورئان و محمد
ڕۆژی 08/09/2017
کاتژمێر 22:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا