خه‌ته‌نه‌ له‌ ئیسلامدا

خه‌ته‌نه‌کردن یان خه‌ته‌نه‌، بڕینی گۆشتی سه‌ری چوکی پیاوان و قیتکه‌ی ئافره‌تانه‌. بۆ نێر، سه‌ری چووک زیاتر ده‌خرۆشێنێ، چێژی سێکس له‌لاوێتیدا زیاتر ده‌کاو به‌تێپه‌ڕبوونی ته‌مه‌ن له‌ حاڵه‌ته‌ سروشتیه‌که‌ی خۆی که‌متری ده‌کاته‌وه‌، بۆ (مێ)ش هه‌ر له‌سه‌ره‌تای منداڵییه‌وه‌ ده‌بێته‌ هۆی دامرکاندنه‌وه‌ی خرۆشه‌ سێکسیه‌کان و نه‌هێشتن و کوشتنی یان که‌مکردنه‌وه‌ی چێژه‌که‌ی به‌رێژه‌یه‌کی زۆر.

 خه‌ته‌نه‌ داهێنانێکی ئیسلامی نییه‌و نه‌رێتێکی زۆر کۆنتره‌، سه‌ره‌تاکانی سه‌رهه‌ڵدانی له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئایینی یه‌هوودی. له‌ یه‌هودیدا مانای میتافیزیکی بۆ ئه‌م دیارده‌یه‌ هه‌یه،. له‌م ئایینه‌دا خه‌ته‌نه‌کردن یه‌کێکە له‌تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی یه‌هوه‌ (خودا)، له‌ په‌یمانی کۆندا (ته‌ورات) نوسراوه‌: خودا په‌یمان ده‌دات به‌ئیبراهیم، له‌به‌رامبه‌ر خه‌ته‌نه‌کردنی کوڕه‌کانی، به‌ئه‌ندازه‌یه‌کی زۆر زه‌وی پێببه‌خشێت، له‌سفری خوڵقاندن نوسراوه‌:

خوداوه‌ند خۆی نیشانی ئیبراهیم داو گوتی: تۆ (به‌هۆی ڕۆڵه‌کانته‌وه‌) زۆر ده‌بیت و ده‌بیته‌ باوکی چه‌ندین نه‌ته‌وه‌، هه‌موو زه‌ویه‌کانی که‌نعان ده‌به‌خشمه‌ تۆو نه‌وه‌که‌ت و بۆ هه‌تا هه‌تایه‌ ده‌بنه‌ موڵکی ئێوه‌. له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌شدا ده‌بێت په‌یمانی من جێبه‌جێ بکه‌ن، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌موو نێرینه‌ی گه‌له‌که‌ت خه‌ته‌نه‌ بکه‌یت و سه‌ری چووکیان ببڕیت. له‌دوای ئه‌مه‌ هه‌ر نێرینه‌یه‌ک خه‌ته‌نه‌ نه‌کرابێت و گۆشتی سه‌ری چووکی نه‌بڕابێت، ئه‌و که‌سه‌ له‌قه‌ومه‌که‌ی داده‌بڕێت، (ده‌کوژرێت) چونکه‌ په‌یمانی ئێمه‌ی شکاندووه‌.[1]

هیچ گومانی تێدا نییه‌ ئه‌وه‌ی ته‌ورات باسی ده‌کات خه‌ته‌نه‌ی پیاوانه‌ نه‌ک ئافره‌تان، چونکه‌ له‌ ده‌قه‌که‌دا نوسراوه‌ (سه‌ری چووکی نێرینه‌کان)، به‌ڵام موحه‌ممه‌د به‌شێوه‌یه‌ک ته‌ماشای خه‌ته‌نه‌ی کردووه‌ که‌ په‌یوه‌ندی به‌ سروشتی مرۆڤه‌کانه‌وه‌ هه‌بێت:

الْفِطْرَةُ خَمْسٌ أَوْ خَمْسٌ مِنْ الْفِطْرَةِ الْخِتَانُ ‏ ‏وَالِاسْتِحْدَادُ وَنَتْفُ الْإِبْطِ وَتَقْلِيمُ الْأَظْفَارِ وَقَصُّ الشَّارِبِ.[2]

خه‌سڵه‌ته‌کانی مرۆڤ پێنج دانه‌ن، یان پێنج دانه‌ له‌ خه‌سڵه‌ته‌کانی مرۆڤ ئه‌مانه‌ن: خه‌ته‌نه‌کردن، لابردنی تووکه‌به‌ر، هه‌ڵکێشانی مووی بنباڵ، قرتاندنی نینۆک، به‌رسمێڵکردن.

له‌قورئاندا ئایه‌تێک نییه‌ ڕاسته‌وخۆ باس له‌خه‌ته‌نه‌ بکات، به‌ڵام ئه‌و ده‌قه‌ی خه‌ته‌نه‌ی کرده‌ یاسا گوته‌یه‌کی موحه‌ممه‌ده‌و له‌ڕێی ئه‌مه‌وه‌ خه‌ته‌نه‌ بوو به‌ واجبی موسڵمانان و وه‌ک کارێکی (زۆرباش) په‌یڕه‌وکرا، ئه‌و گوتویه‌تی:

 أَنَّ رَسُول اللَّه صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: (الْخِتَان سُنَّة لِلرِّجَالِ مَكْرُمَة لِلنِّسَاءِ).[3]

خه‌ته‌نه‌کردن بۆ پیاو سوننه‌ته‌و بۆ ژنانیش شه‌ره‌فمه‌ندێتیه‌.

پێکه‌وه‌گرێدانی شه‌ره‌فه‌مه‌ندێتی ئافره‌تان به‌ خه‌ته‌نه‌وه‌، هه‌روه‌ها دووباره‌کردنه‌وه‌ی گوته‌و کردارو هه‌ڵسوکه‌وته‌کانی موحه‌ممه‌د به‌ناوی سوننه‌ته‌وه‌، قودسییه‌ت و شه‌رعییه‌تی خۆی وه‌رگرت، به‌درێژایی مێژووی ئیسلام موسڵمانان جێبه‌جێیان کردو چ پیاوان و چ ژنان خه‌ته‌نه‌ ده‌کران، وای لێهات خه‌ته‌نه‌ کرایه‌ یه‌کێک له‌یاسا بنه‌ڕه‌تیه‌کانی ئیسلام.[4]

له‌ باوه‌ڕی موسڵماناندا گوته‌و ڕه‌فتارو تێڕوانینه‌کانی موحه‌ممه‌د له‌گه‌ڵ یاساکانی قورئاندا یه‌ک ئاستی یاسایی و ئه‌خلاقیان هه‌یه‌و پێویسته‌ موسڵمانان یاساکانی ئه‌و وه‌ک یاساکانی قورئان جێبه‌جێ بکه‌ن، له‌ قورئاندا نوسراوه‌:

مَا آَتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا.[5]

ئه‌وه‌ی په‌یامبه‌ر (موحه‌ممه‌د) بۆی هێناون لێی وه‌رگرن و ئه‌وه‌ی ئه‌و ڕێگریتان لێ ده‌کات ئێوه‌ش به‌لایدا نه‌چن.

هه‌ر له‌م باره‌یه‌وه‌ موحه‌ممه‌د گوتویه‌تی:

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ:

إِذَا مَسَّ الْخِتَانُ الْخِتَانَ فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْلُ[6]

ئەگەر هەردوو خەتەنەکراوەکە بەیەک گەیشتن (به‌مانایه‌کی تر ئه‌گه‌ر خەتەنەکراوێکی نێرینە و خەتەنەکراوێکی مێینە بەریەک کەوتن) ده‌رکردنی لەشپیسی ده‌بێته‌ واجب له‌سه‌ریان.

لەم سەرگوزشتەیەدا، کە صەحیحەو هیچ گومانێکی تێدا نییە، موحەممەد بە روونی بەهەردوو ئەندامی نێرینه‌یی و مێینه‌یی (چوک و زێ) دەڵێت خەتەنەکراو. واتە لە خەیاڵدانی ئەودا ئەوە بڕاوەتەوە کە هەر هەموو، نێرو مێ، بەبێ جیاوازی، دەبێت خەتەنە بکرێن ئه‌وسا بۆیان هه‌یه‌ هاوسه‌رگیری بکه‌ن. ئیمامی شافعی پشتبه‌ستن به‌م سه‌رگوزشتانه‌ خەتەنەکردنی ژنان و پیاوانی وه‌ک یه‌ک بە واجب داناوه‌. لای زانایانی ئێستای جیهانی ئیسلامی ئه‌وه‌ یه‌کلایی کراوه‌ته‌وه‌ که‌ له‌مه‌زهه‌بی شافعی و زۆرێک له‌ زانایانی ئیسلام خه‌ته‌نه‌ واجبه‌، له‌ مه‌زهه‌بی مالکی و زۆرێکیش له‌ زانایان سوننه‌ته‌، سوننه‌تیش به‌شێکه‌ له‌یاساو ڕێسای ئیسلام. لای شافعی، که‌ به‌شی زۆری موسڵمانانی جیهان له‌سه‌ر ڕێچکه‌ی ئه‌ون، به‌تایبه‌تی کۆمه‌ڵگای کوردی و ناوچه‌کانی باشوورو ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاواو به‌شێکی زۆریش له‌باکووری کوردستان، چ پیاوان بن یان ژنان، له‌سه‌ر هه‌موویان واجبه‌ خه‌ته‌ بکرێن. له‌سه‌ر پیاوان پێویسته‌ هه‌موو ئه‌و پێسته‌ی که‌سه‌ری چووک داده‌پۆشێت، بیبڕدرێت تا هه‌موو سه‌ری چووکی ده‌رکه‌وێت. له‌ ئافره‌تانیشدا پێویسته‌ ئه‌و قیتکه‌یه‌ ببڕدرێت که‌ ده‌که‌وێته‌ به‌شی سه‌ره‌وه‌ی زێ.[7]

له‌ ژیانی موحه‌ممه‌ددا ژنێک له‌ شاری مه‌دینه‌دا خه‌ته‌نه‌ی خه‌ڵکی کردووه‌. ئه‌م ژنه‌، زۆر بێبه‌زه‌ییانه‌ له‌ بندا قیتکه‌ی کچانی بڕیوه‌:

‏فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ ‏ ‏صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ‏ ‏لَا تُنْهِكِي ‏ ‏فَإِنَّ ذَلِكَ أَحْظَى لِلْمَرْأَةِ وَأَحَبُّ إِلَى ‏ ‏الْبَعْلِ.[8]

موحه‌ممه‌دیش پێی وتووه‌ زۆر ده‌ست دامه‌گره‌ (به‌ ته‌واوی له‌ بنی بندا نا) چونکه‌ بۆ ئافره‌ت چاکتره‌و بۆ پیاویش خۆشتره‌.

ئه‌م قسه‌یه‌ی موحه‌ممه‌د وای له‌ ئیبن ته‌یمییه‌، فتواده‌ری به‌ناوبانگی ئیسلامی، کردووه‌ فتوا بدات که‌ واجبه‌ ئافره‌تان خه‌ته‌نه‌ بکرێن.[9]

وا دیارە ئیبن تەیمییە پاڵپشت بە سەرگوزشتەیه‌کی دیکه‌ی صەحیحی موحەممەد ئەم فتوایەی دەرکردووە چونکە ئه‌و ده‌رباره‌ی خه‌ته‌نه‌کردن وتویه‌تی:

له‌ ئیسلامیشدا خه‌ته‌نه‌کردن مانایه‌کی میتافیزیکی هه‌یه‌، چونکه‌ یه‌که‌م: له‌ چیرۆکێکی ئه‌فسانه‌ییدا ده‌ڵێن: موحه‌ممه‌د به‌خه‌ته‌نه‌کراوی له‌دایک بووه‌.[10] دووهه‌م: له‌سه‌رده‌مه‌ کۆنه‌کاندا خودا داوای له‌ باپیره‌ گه‌وره‌ی موحه‌ممه‌د (ئیبراهیم) کردووه‌ که‌ بۆ له‌وه‌ودوا منداڵ و وه‌چه‌کانی خۆی خه‌ته‌نه‌ بکات، ئه‌ویش کردویه‌تی و له‌به‌رامبه‌ر جێبه‌جێکردنیشیدا خودا دیاری گه‌وره‌ی پێشکه‌ش به‌ ئیبراهیم و مناڵه‌کانی کردووه‌. ئیبراهیمیش له‌ته‌مه‌نی سه‌دو بیست ساڵیدا خه‌ته‌نه‌ کراوه‌، دوای خه‌ته‌نه‌کردنیشی هه‌شتا ساڵی دیکه‌ ژیاوه‌.[11] جا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئایه‌تێک هه‌یه‌ باسی له‌وه‌ کردووه‌ که‌ خودا ئیبراهیمی کردۆته‌ رێزدارو خۆشه‌ویستی خۆی.[12] بۆیه‌ ده‌بێت موسڵمانان رێچکه‌ی ئیبراهیم بگرنه‌به‌ر.

خه‌ته‌نه‌کردنی نێرینه‌ بڕینی پێستێکه‌ سه‌ری چووکی داپۆشیوه‌، په‌یوه‌ندی به‌ خرۆشاندنی سێکسه‌وه‌ نییه‌و بۆی هه‌یه‌ چێژی سێکس زیاتر بکات به‌ڵام به‌ دڵنیاییه‌وه‌ نابێته‌ هۆی که‌مکردنه‌وه‌ یاخود له‌ده‌ستدانی، به‌ڵام خه‌ته‌نه‌کردنی مێینه‌ بڕینی قیتکه‌یه‌که‌ که‌ په‌یوه‌ندیه‌کی توندوتۆڵی به‌سێکسه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌شێکی دابڕاوه‌و ده‌که‌وێته‌ به‌شی سه‌ره‌وه‌ی زێ، جگه‌ له‌هه‌ڵکۆڵینی جه‌سته‌ ده‌رئه‌نجامێکی ڕوون و ئاشکرای هه‌یه‌، ئه‌ویش کوشتنی سه‌ره‌تاییانه‌ی خرۆشاندن و دامرکانه‌وه‌ی ئاره‌زووه‌کان و‌ سه‌ربڕینی چێژی سێکسه‌. به‌مانایه‌کی دیکه‌ تیرۆرکردنی به‌شێکه‌ له‌ ژیانی ئافره‌ت.

ئه‌م یاسا ڕه‌قه‌ یه‌کێکه‌ له‌ داهێنانه‌کانی ئایین، بێڕێزکردن و تیرۆرکردنی ڕه‌گه‌زی مێ یه‌کێکه‌ له‌ده‌رئه‌نجامه‌ شوومه‌کانی ئه‌م دیارده‌یه‌، ئایینزاکانی ئیسلامیش ده‌وری سه‌ره‌کیان بۆ پراکتیکردن و به‌رده‌وامبوونی ئه‌م دیارده‌یه‌ بینیوه‌و به‌شی شێریان له‌پراکتیکردنی جۆره‌ تیرۆرکردنه‌ دژ به‌م ڕه‌گه‌زه‌ به‌رکه‌وتووه‌.
 


 







[1] سفری خوڵقاندن، بابی حه‌ڤده‌هه‌م 5-14 هه‌روه‌ها بابی سی و چوارهه‌م 14-17







[2] صحيح البخاري. كتاب اللباس باب، قص الشارب. حديث5550 صحيح مسلم، كتاب الطهارة، باب خصال الفطرة حديث257 سنن ابن ماجة، كتاب الطهارة وسننها. بَاب الفطرة حديث294










[4] ابن تيمية: فتاوى النساء: ص8







[5] الحشر 7







[6] صحيح مسلم، كتاب الحيض، باب نسخ الماء من الماء ووجوب الغسل بالتقاء الختانين حدیث٣٤٩







[7]وَاجِب عِنْد الشَّافِعِيّ وَكَثِير مِنْ الْعُلَمَاء , وَسُنَّة عِنْد مَالِك وَأَكْثَر الْعُلَمَاء , وَهُوَ عِنْد الشَّافِعِيّ وَاجِب عَلَى الرِّجَال وَالنِّسَاء جَمِيعًا , ثُمَّ إِنَّ الْوَاجِب فِي الرَّجُل أَنْ يَقْطَع جَمِيع الْجِلْدَة الَّتِي تُغَطِّي الْحَشَفَة حَتَّى يَنْكَشِف جَمِيع الْحَشَفَة , وَفِي الْمَرْأَة يَجِب قَطْع أَدْنَى جُزْء مِنْ الْجَلْدَة الَّتِي فِي أَعْلَى الْفَرْج صحيح مسلم بشرح النووي، كتاب الطهارة، باب خصال الفطرة







[8] سنن ابي داود، كتاب الادب، باب ما جاء في الختان، حديث5271







[9] ابن تيمية، مجموعة الفتاوى، م11 فقه الطهارة والصلاة، ص68







[10] (أن النبي صلى الله عليه وسلم ولد مختونا). تفسير القرطبـي البقرة124







[11] (قال رسول الله صلى الله عليه وسلم اختتن إبراهيم عليه السلام وهو ابن مائة وعشرين سنة ثم عاش بعد ذلك ثمانين سنة). تفسير القرطبـي في تفسير البقرة124







[12] (وَاتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا) (وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا). النساء:125. النحل: 123




ڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2013-01-01 08:39:00
به‌شی ( مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی ) ئاماده‌کرد ( مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی )



خه‌ته‌نه‌کردن, یان, خه‌ته‌نه‌, بڕینی, گۆشتی, سه‌ری, چوکی, پیاوان, و, قیتکه‌ی, ئافره‌تانه‌, بۆ, نێر, سه‌ری, چووک, زیاتر, ده‌خرۆشێنێ, چێژی, سێکس, لهمه‌ریوان, هه‌ڵه‌بجه‌ییخه‌ته‌نه‌, له‌, ئیسلامدا Tags





په‌خشی ده‌نگی ئازاد


مه‌ریوان هه‌له‌بجه‌یی
زنجیره‌ به‌رنامه‌ی ئاوێنه.
ڕۆژی 08/17/2017
کاتژمێر 21:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
فاتیح محمود احمد چیرۆکێکی تری محمد
ڕۆژی 08/11/2017
کاتژمێر 23:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
مێژوە خوێناویەکەی قورئان و محمد
ڕۆژی 08/09/2017
کاتژمێر 22:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا