ئیسلام و زانست

هه‌روه‌ها:

 وَهُوَ الَّذِي خَلَق السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاء.[1]

(خودی خودا ئاسمانه‌كان و زه‌وی له‌ماوه‌ی شه‌ش رۆژدا دروست كردو عه‌رشه‌كه‌شی له‌سه‌ر ئاو بوو).

 وه‌ك (ابن كثير)ده‌ڵێت: (پرسیاریان له‌(ابن عباس) كرد: كه‌ده‌ڵێن عه‌رشه‌كه‌ی له‌سه‌ر ئاو بووه‌ ئه‌ی ئاوه‌كه‌ له‌سه‌رچی بووه‌؟ له‌وه‌ڵامدا ده‌ڵێ: ئاوه‌كه‌ له‌سه‌ر چڕی و پته‌ویی (با)دا جێگیر بوو بوو.) گه‌ر وابێت كه‌واته‌ یه‌كه‌م شتێك خودا دروستی كردبێت (با)بووه‌و ئاوی له‌سه‌ر داناوه‌و دوایی عه‌رشه‌كه‌ی له‌سه‌ر داناوه‌ ئینجا زه‌وی و ئاسمانی دروستكردووه‌.

ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ته‌نها له‌سه‌ر زانست قسه‌ بكه‌ین ده‌ڵێین (با) له‌توانایدا نییه‌ ئاوێك هه‌ڵگرێ كه‌سه‌ره‌وه‌ی عه‌رشێكی له‌سه‌ر بێت!! گه‌ر ئه‌وه‌مان مه‌به‌ست بێت كه‌ئاو هه‌وره‌ ئه‌وه‌ (با) ده‌توانێ هه‌ور هه‌ڵگرێ به‌ڵام هه‌ور كه‌هه‌ڵمی ئاوه‌ ناتوانێ عه‌رش هه‌ڵگرێ. هه‌ر مرۆڤێكیش (ته‌م) ببینێ كه‌هه‌ورێكی نزمه‌ ده‌زانێ كه‌هه‌ور توانای هه‌ڵگرتنی هیچ شتێكی نییه‌ چ جای عه‌رشیش.

له‌راستیدا ئه‌م بیرۆكه‌یه‌ له‌یه‌هوودییه‌کانه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌. له‌(سفر التكوین) (الصحاح الاول)دا نوسراوه‌: (له‌سه‌ره‌تادا خودا ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كرد، له‌و كاته‌دا زه‌وی چۆڵ و هۆڵ بووه‌و تاریكی رووكاره‌كه‌ی داپۆشیبوو، رۆحی خوداش له‌سه‌ر رووكاری ئاوه‌وه‌ باڵه‌فڕه‌ی ده‌كرد. خودا وتی: با رووناكی دروست ببێت، رووناكی دروست بوو, خودا بینی رووناكی چاكه‌! به‌مه‌ش رووناكی و تاریكی لێك جیاكردوه‌. خودا رووناكی ناونا رۆژو تاریكیشی ناونا شه‌و. به‌م شێوه‌یه‌ رۆژی یه‌كه‌می به‌یانی و ئێواره‌ تێپه‌ڕبوو. هه‌روه‌ها خودا وتی: باله‌ناوه‌ڕاستی ئاوه‌كه‌وه‌ سه‌هۆڵبه‌ندان دروست ببێ تا ببێته‌ جیاكه‌ره‌وه‌ی نێوان ئاوێك و ئاوێكی دى، سه‌هۆڵبه‌ندان دروست بوو, خودا سه‌هۆڵبه‌ندانێكی دیكه‌ی دروست كرد تا ببێته‌ جیاكه‌ره‌وه‌یه‌ك له‌نێوان ئه‌و ئاوه‌ی له‌ژێره‌وه‌دایه‌و ئه‌و ئاوه‌ی له‌سه‌ر سه‌هۆڵبه‌ندانه‌كه‌وه‌یه‌, ئینجا خودا سه‌هۆڵبه‌ندانه‌كه‌ی ناونا ئاسمان و به‌م شێوه‌یه‌ش رۆژی دووهه‌م له‌به‌یانیه‌وه‌ بۆ ئێواره‌ تێپه‌ڕی كرد. (واته‌ رۆژی دووه‌م ته‌واو بوو.. شه‌وانه‌ خودا پشووی ده‌دا- وه‌رگێڕ). هه‌روه‌ها خودا وتی: باهه‌موو ئاوه‌كان له‌ژێر ئاسمان له‌یه‌ك شوێندا كۆببنه‌وه‌ تا وشكانی ده‌ركه‌وێت, ئه‌مه‌ش روویدا. خودا بۆی ده‌ركه‌وت كاره‌كه‌ی چاكه‌, ئه‌م وشكاییه‌ی ناونا زه‌وی و كۆبوونه‌وه‌ی ئاوه‌كانیشی ناونا ده‌ریاكان. هه‌روه‌ها خودا وتی: بازه‌وی رووه‌ك و گیا بڕوێنێ و تۆو دره‌ختی به‌رداری لێده‌رچێت و به‌رهه‌مه‌كان هه‌ر یه‌كه‌و به‌پێی تۆوه‌كه‌ له‌سه‌ر زه‌وی ده‌رچن. ئه‌مه‌ش رویدا..تاد ئه‌مه‌ش رۆژی سێهه‌م له‌به‌یانییه‌وه‌ تا ئێواره‌ی خایاند. هه‌روه‌ها خودا وتی: له‌به‌رگی ئاسماندا شتی بریقه‌دارو رۆشن هه‌بێت تانێوان رۆژ و شه‌و جیا بكاته‌وه‌و نیشانه‌ بێت بۆ وه‌رزو رۆژو ساڵه‌كان...تاد.  به‌م شێوه‌یه‌ چیرۆكی دروستكردن (خوڵقاندن- خلق) به‌رده‌وام بووه‌.

له‌وانه‌یه‌ یه‌هودییه‌كانیش ئه‌م بیرۆكه‌یه‌یان له‌بابلییه‌ دێرینه‌كانه‌وه‌ وه‌رگرتبێت.! وه‌ك له‌سه‌ره‌تادا بینیمان هه‌موو خواكان به‌جارێك ده‌ركه‌وتن هه‌ر دوو خوا پێكه‌وه‌ له‌ئاوێكی پیرۆز ده‌ركه‌وتن كه‌زۆر له‌دێرینه‌وه‌ هه‌بوو, سێ خودا گه‌وره‌كه‌ش ئه‌مانه‌ بوون: (اپسو_apsoخودای ئاوی بێگه‌رد)و ژنه‌كه‌ی (تیامات tiamat خودای ئاوی سوێر)و (مومموmummuخودای ئاژاوه‌). خوداش شته‌كانی دیكه‌ی جیهانی دروست كرد.

زنجیره‌ی دروستبوون له‌قورئاندا به‌رده‌وام ده‌بێ و له‌سوره‌تی (الذاريات-47)دا ده‌ڵێ:

 وَالسَّمَاء بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ.

ئێمه‌ به‌ده‌سته‌كانی خۆمان ئاسمانمان دروست كرد، به‌رده‌وامیش گه‌وره‌و فراوانی ده‌كه‌ین.

لێره‌دا واده‌رده‌كه‌وێت خودا یان به‌ده‌سته‌كانی خۆی ئاسمانی دروستكردووه‌ یان به‌فریشته‌كانی سپاردووه‌. ئه‌مه‌ش به‌ڵگه‌یه‌كی یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یه‌ كه‌ئاسمان به‌ده‌ست دروستكراوه‌، وته‌ی خوداش كه‌ده‌ڵێ ئاسمان ده‌ستکرده‌ بۆ جه‌ختکردنیه‌تی له‌گوته‌که‌ی خۆی، چونکه‌ كه‌خوا شتێكی ویست ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ بڵێت ببه‌، ئه‌گه‌ر بیویستایه‌ به‌ئاسمانی ده‌گوت ببه‌ ئه‌ویش ده‌بوو، به‌ڵام بۆ دڵنیابوونه‌وه‌ی ئێمه‌ ده‌ڵێ به‌ده‌ست دروستم كردووه‌.

 (د موریس) ده‌ڵێت: (لَمُوسِعُونَ) ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت به‌رده‌وام گه‌ردوون یاخود ئاسمان له‌گه‌وره‌بوون و ته‌شه‌نه‌سه‌ندندایه‌.[2] ئه‌مه‌ش حه‌قیقه‌تێكی زانستییه‌ چونكه‌ سوڕانی مه‌جه‌ڕه‌كان هێز دروست ده‌كات (Centrefugal Force). ئه‌مه‌ش وا ده‌كات له‌یه‌كتر دووربكه‌ونه‌وه‌. به‌ڵام وشه‌ی (لَمُوسِعُونَ) له‌زماندا واته‌ (سامان و ده‌وڵه‌مه‌ندی) گه‌ر وتمان (اوسع الرجل) واته‌ پیاوه‌كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندو پاره‌دار بوو. قورتوبی له‌ته‌فسیری ئه‌م ئایه‌ته‌دا ده‌ڵێ (خودا ده‌وڵه‌مه‌نده‌و رزقی عه‌بده‌كانی خۆی فراوان ده‌كات). جا به‌رده‌وامبوونی دووركه‌وتنه‌وه‌ی مه‌جه‌ڕه‌كان له‌ناو خۆیاندا واته‌ فراوان بوون، ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت كه‌قورئان مه‌به‌ستی له‌وه‌ بێت.

هه‌ن ده‌ڵێن ئاسمان هه‌موو ئه‌وشتانه‌ ده‌گرێته‌وه‌ كه‌له‌سه‌رومانه‌وه‌ن یان به‌رزكراونه‌ته‌وه‌. ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌ینێت که‌(با) ئاسمانه‌، بۆ وه‌ڵامی ئه‌مه‌ش به‌ڵگه‌ هه‌یه‌ كه‌ئاسمان هه‌ڵواسراوه‌و ئه‌م به‌ڵگه‌یه‌ش له‌سوڕه‌تی (الحج65) ده‌یدۆزینه‌وه‌:

 وَيُمْسِكُ السَّمَاء أَن تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ

 (ئاسمانیش راگیرده‌كات تا نه‌كه‌وێته‌ سه‌ر زه‌وی)

 كه‌واته‌ هه‌رده‌بێ ئاسمان هه‌ڵواسرابێت تانه‌كه‌وێته‌ سه‌ر زه‌وی. خۆ ناكرێ ئاسمانی ره‌ق بكه‌وێته‌ سه‌ر زه‌وى.

به‌ڵگه‌یه‌كی دیكه‌ش هه‌یه‌ له‌سوره‌تی (الانبياء-104)

 يَوْمَ نَطْوِي السَّمَاء كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ

 (رۆژێك دێت ئاسمان ده‌پێچیینه‌وه‌و وه‌كوو کتێبی په‌ڕاوه‌کان دایده‌خه‌ین).

كه‌واته‌ هه‌ر ده‌بێ ئاسمان ته‌ختاییه‌كی پته‌و بێت تا دواتر خودا بۆی بكرێ وه‌ك لاپه‌ڕه‌كانی په‌ڕه‌ بیپێچێته‌وه‌. هه‌موو ئه‌م ئایه‌تانه‌ ئه‌وه‌مان پێ ده‌ڵێن كه‌ئاسمان هه‌ڵواسراوه‌ شتێكه‌ ده‌ستی بۆ ده‌برێت و شتێكه‌ دروست كراوه‌و دواتر ده‌پێچرێته‌وه‌.

 كه‌مێكی دیكه‌ش زیاد ده‌كه‌ین, ده‌بینین قورئان له‌سوره‌تی (نوح-15)دا ده‌ڵێ:

أَلَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا

 (ئایا نابینن خودا چین چین، حه‌وت چین، ئاسمانی دروست كردووه‌؟)

 كه‌واته‌ ئاسمان (شتێكه‌، ماده‌یه‌كه‌) هه‌ڵواسراوه‌.!! جا ئه‌گه‌ر خوا به‌ده‌سته‌کان ئاسمان به‌ڕه‌قی دروست کردبێت بێت، هه‌روه‌ها حه‌وت چین ئاسمانی دروست كردبێت، ئینجا به‌مانگ و ئه‌ستێره‌ دره‌خشاندبێتی، كه‌واته‌ ده‌بێ مانگ و ئه‌ستێره‌ له‌ئاسمانی دونیادا بێت تابیانبینین. چونكه‌ خودا له‌سوره‌تی (الصافات-6دا ده‌ڵێ:

 إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاء الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ.


له‌ ده‌یه‌كانی رابردووی نزیكدا مرۆڤ گه‌یشته‌ سه‌ر مانگ و به‌سه‌ریدا رۆیشت و ئاسمانی نه‌دی. ئایا به‌مه‌ واتێبه‌گه‌ین مانگ له‌نێوان ئاسمان و زه‌ویدا هه‌ڵواسراوه‌؟ ئه‌ی ده‌رباره‌ی هه‌ساره‌كانی دی چۆن؟ ئه‌وه‌تا كه‌شتییه‌ ئاسمانییه‌كان گه‌یشتنه‌ مه‌ریخ و ئاسمان هه‌ر نه‌دۆزرایه‌وه‌! دووربینه‌كانی بۆشایی ئاسمانی سه‌رده‌می نوێ، به‌تایبه‌ت ته‌لیسكۆپ ( (هوبارد) كه‌ده‌چێته‌ ناو جه‌رگه‌ی شوێنێكی گه‌وره‌و فراوان و بلیۆنه‌ها میل دوورن و خێرایی تیشك بۆ گه‌یشتن به‌م ئه‌ستێرانه‌ پێویستی به‌ملیۆنه‌ها ساڵ هه‌یه‌ پێی بگات، به‌ڵام تا ئێستا ئاسمانمان نه‌دیوه‌. ئه‌ی ئه‌وه‌ چییه‌ لێره‌دا روویداوه‌؟ یان ئه‌وه‌تا ئاسمان وجوودی نییه‌، یاخود ئه‌وه‌تا ئاسمان شتێكی ره‌ق نییه‌. به‌مجۆره‌ش كێشه‌وگرفت له‌ته‌فسیری ئایه‌ته‌كانی قورئان ده‌بینینه‌وه‌ كه‌ده‌ڵێت ئاسمانمان به‌ده‌ست دروستكردووه‌و ده‌كرێ بكه‌وێته‌ سه‌ر زه‌وی.
(ئێمه‌ ئاسمانی دونیامان به‌جوانی هه‌ساره‌كان رازاندووه‌ته‌وه‌).

وَالطُّورِ, وَكِتَابٍ مَّسْطُورٍ, فِي رَقّ مَّنشُورٍ, وَالْبَيْتِ الْمَعْمُورِ, وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ.[3]

(سوێند به‌كێوی تور، سوێند به‌كتێبی نووسراو، كه‌له‌لاپه‌ڕه‌ی ته‌نكی گرنگدایه‌، سوێند به‌ماڵی مه‌عموور-شوێنێكه‌ له‌ئاسمان- سوێند به‌سه‌قفی به‌رزکراوه‌).

 له‌چیرۆكی ئیسراو میعراج (سه‌رخه‌ره‌و نیشاندان)دا له‌چه‌ند سه‌نه‌دێكه‌وه‌ ئه‌بو هوره‌یره‌ ده‌ڵێ په‌یامبه‌ر وتویه‌تی: (له‌ئاسمانی حه‌وته‌مدا ماڵێك (خانوویه‌ك، كۆشكێك-وه‌رگێڕ) هه‌یه‌ به‌ناوی مه‌عموور هاوتای كه‌عبه‌یه‌، له‌ئاسمانی چوارهه‌میشه‌دا رووبارێك هه‌یه‌ پێی ده‌ڵێن (الحیوان) هه‌موو رۆژێك جوبره‌ئیل خۆی له‌و ئاوه‌ هه‌ڵده‌كێشێ و دێته‌ ده‌ره‌وه‌ ئینجا به‌شێوه‌یه‌ك خۆی راده‌ته‌كێنێت كه‌حه‌فتا هه‌زار دڵۆپه‌ ئاوی لێكده‌كه‌وێته‌وه‌ خواره‌وه‌و خودا له‌هه‌ر دڵۆپێك له‌و دڵۆپانه‌ فریشته‌یه‌ك دروست ده‌كاو ده‌نێردرێن بۆ ماڵی مه‌عموورو نوێژی تێداده‌كه‌ن.)

هه‌روه‌ها له‌هه‌ر دوو صه‌حیحه‌كه‌ی بوخاری و موسلیمیشداو له‌سه‌رگوزشته‌که‌ی ئیسرادا هاتووه‌ ده‌ڵێ كه‌په‌یامبه‌ر له‌دوای تێپه‌ڕبوونی له‌ئاسمانی حه‌وته‌م به‌رز ده‌بێته‌وه‌ بۆ ماڵی مه‌عموور كه‌هه‌موو رۆژێك خودای گه‌وره‌ حه‌فتا هه‌زار فریشته‌ ده‌نێرێته‌ ناوی و ناگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆلای.

 ئه‌گه‌ر بڕوا به‌ئیسراو میعراج بكه‌ین وه‌ك راڤه‌كاران ده‌یگێڕنه‌وه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌و ماڵه‌ی ناوی مه‌عموره‌، كه‌واته‌ ده‌بێ په‌یامبه‌ر بلیۆنه‌ها میلی له‌یه‌ك شه‌ودا بڕیبێت بۆ ئه‌وه‌ی گه‌ڕابێته‌وه‌ بۆ زه‌وی، ئه‌م حاڵه‌ته‌ش واته‌ ئه‌و گه‌شته‌ی به‌خێراییه‌ك بڕیوه‌ كه‌له‌سه‌رووی خێرایی تیشكه‌وه‌یه‌. گه‌ر ئێمه‌ قسه‌ له‌سه‌ر زانست و موعجیزه‌ی زانستی قورئان بكه‌ین ئه‌م كاره‌ مه‌حاڵه‌و ناشێ بگونجێ. بۆی هه‌یه‌ گه‌شتێكی میتافیزیك بێت (ماوراء الطبيعة، له‌پشت سروشته‌وه‌- وه‌رگێڕ) به‌مه‌ش به‌شێوه‌یه‌كی فعلی سه‌رنه‌كه‌وتووه‌ بۆ ئاسمانی حه‌وته‌م و له‌ئاسمانی دونیادا ئاده‌می نه‌بینیوه‌و له‌شه‌شه‌م ئیبراهیمی نه‌دیوه‌و له‌حه‌وته‌م (سدره‌ المنتهی)و ماڵی مه‌عموری نه‌دیوه‌و هه‌موی ناڕاسته‌.

بابڕوانینه‌ دروستكردنی زه‌وی:

 وَالأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ شَيْءٍ مَّوْزُونٍ.[4]

(زه‌ویشمان راخست و چیاو كێوه‌كانمان له‌سه‌ر داكوتاو له‌هه‌موو جۆره‌ رووه‌كێك به‌ره‌وبومان تێدا رواند).

 (ابن كثير) له‌ته‌فسیری ئه‌م ئایه‌ته‌دا ده‌ڵێ: (مد الارض, راخستنی زه‌وی) واته‌ فراوانبوونی و ته‌ختكردنی زه‌وی و كێوه‌كانیشی وه‌ك مێخه‌ك له‌سه‌ر داكوتا تا له‌نگه‌ر بگرێ).

وَهُوَ الَّذِي مَدَّ الأَرْضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنْهَارًا.[5]

(خودی خودا زه‌وی داخست و تێیدا شاخ و رووباری دروستكرد).

وَجَعَلْنَا فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَن تَمِيدَ بِهِمْ وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا.[6]

(له‌زه‌ویدا كه‌ژو كێومان داكوتا تا زه‌وی جێگیر ببێت و لارسه‌نگ نه‌بێت.

وَأَلْقَى فِي الأَرْضِ رَوَاسِيَ أَن تَمِيدَ بِكُمْ وَأَنْهَارًا وَسُبُلاً.[7]

(خودا له‌سه‌ر زه‌وی چیاكانی داكوتاند تا له‌نگه‌ر بگرێ و له‌رزه‌و لاره‌ لاره‌تان پێنه‌كه‌وێت, هه‌روه‌ها رووبار ورێگه‌و بانیش

خَلَقَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا وَأَلْقَى فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَن تَمِيدَ بِكُمْ.[8]

(به‌چاوی خۆتان ده‌یبینن ئاسمانه‌كانی دروست كردووه‌و رایگرتووه‌ به‌بێ پایه‌و كۆڵه‌كه‌ له‌زه‌ویشدا كێوه‌كانی چه‌سپاو و جێگیر كرد كه‌له‌نگه‌ری زه‌وییان راگرتووه‌).

أَأَنتُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمِ السَّمَاء بَنَاهَا, رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا, وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا، وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا.[9]

ئایا دروستكردنی ئێوه‌ سه‌خت و گرانه‌ یان ئاسمان كه‌بینای كردووه‌، به‌به‌رزییه‌وه‌ رایگرتووه‌و به‌هه‌ڵواسراوی ڕایگرتووه‌، شه‌وگاره‌كه‌ی ته‌واو تاریك كردووه‌و به‌ره‌به‌یانیشی ده‌رخستووه‌، له‌دوای ئه‌وه‌ زه‌ویشی پانتایی و فراوان كرد.)

وشه‌ی (دحا....یدحو) واته‌ پانتایی شتێك یاخود ته‌ختایی شتێكی بازنه‌یى، (وه‌ک نانی خڕ، یان پاره‌یه‌کی ئاسنینی خڕ، وه‌رگێڕ) هه‌روه‌ك شاعیرێك ده‌یڵێت كاتێك وه‌سفی نانه‌وایه‌ك ده‌كات هه‌ویره‌كه‌ی پان و ته‌خت ده‌كات به‌شێوه‌یه‌كی خڕ وه‌ك شتێكی خڕی لێ بێت و پان كرابێته‌وه‌ ئینجا بیخاته‌ ناو ته‌نوره‌كه‌وه‌:

ان انسى لا انسى خبازا مررت به

 يدحو الرقاقة وشك اللمح والبصر

 ما بين رؤيتها في كفة كرة

وبين رؤينها غوراء كالقمر

الا بمقدار ماتنداح دائرة

 من الماء يلقي فيه بالحجر.

 ئه‌و زه‌وی ئاوا ده‌بینێ كه‌خڕییه‌كی هه‌ویرییه‌و وه‌ك مانگ چاڵی و قوڵی و به‌رزی و نزمی تێدایه‌، بازنه‌یی وه‌ك نان، واته‌ ژێره‌وه‌ی پێچه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌یه‌ که‌ته‌ختاییه‌. هه‌موو ئایه‌ته‌ ناوبراوه‌كانیش ده‌ڵێن خودا زه‌وی به‌شێوه‌یه‌كی رووته‌خت دروست كردووه‌و تێیدا كه‌ژو كێوی به‌خاكه‌كه‌دا داكوتیوه‌و چه‌سپاندووه‌ تاله‌نگه‌ر بگرێ و به‌سه‌رماندا هه‌ڵنه‌گه‌ڕێته‌وه‌و ژێراوژوورمان نه‌كات چونكه‌.

هه‌روه‌ها له‌سوره‌تی (الشمس5و6)

وَالسَّمَاء وَمَا بَنَاهَا وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا

(سوێند به‌ئاسمان و به‌و كه‌سه‌ی دروستی كردووه‌، سوێند به‌زه‌وی به‌رفراوان و پانتایی به‌رز و نزمى).

 قورتوبی له‌ته‌فسیره‌كه‌یدا ده‌ڵێت (دحاها) واته‌ پانتاییه‌كی به‌رفراوانبوون له‌هه‌موو لایه‌كه‌وه‌. ئه‌م قسه‌یه‌ش (الحسن)و (مجاهد)و كه‌سانی دیكه‌ وتویانه‌).

كاتێك قورئان باسی (ذي القرنين) ده‌كات ده‌ڵێت:

 حَتَّى إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ.[10]

(رۆیی هه‌تا گه‌یشته‌ ئه‌و ناوچانه‌ی تێیدا خۆر ئاوا ده‌بێت, بینی خۆر ده‌چێته‌ ناو قوڕێكی ڕه‌شی لیتاوی و دیارنامێنێت).

ئه‌وه‌تا ذولقه‌رنه‌ین به‌سه‌ر زه‌ویدا ده‌ڕواو شوێنی خۆر ده‌كه‌وێ بزانێ له‌كوێ ئاوا ده‌بێت، كه‌ده‌گاته‌ شوێنی ئاوابوون ده‌بینێ خۆر ده‌چێته‌ ناو گۆماوێكی پڕ له‌قوڕ و لیتاوییه‌كی ره‌شه‌وه‌.

راڤه‌كارانیش له‌کاتی ته‌فسیرکردنی ئه‌م ئایه‌ته‌دا ده‌ڵێن ئه‌و بینی له‌قوڕێكی ره‌شدایه‌. ئیتر ئه‌وه‌ ئاشكرایه‌ ئه‌گه‌ر له‌ئیسلامدا زه‌وی ته‌خت نه‌بێت ئه‌وه‌ ده‌بوو ذولقه‌رنه‌ین بگاته‌ یه‌كێك له‌ده‌ریاكان (چونكه‌ له‌سه‌دا حه‌فتای زه‌وی به‌ده‌ریاكان داپۆشراون، ئه‌وه‌ی ده‌بینی كه‌خۆر له‌ئاسۆیه‌كه‌وه‌ ئاواده‌بێ و وای ده‌هاته‌به‌رچاو كه‌له‌یه‌كێك له‌زه‌ریاكاندا ئاواده‌بێت. به‌ڵام له‌به‌رئه‌وه‌ی له‌بۆچوونی ئیسلامدا زه‌وی ته‌خته‌ ذولقه‌رنه‌ین گه‌یشتۆته‌ كۆتایی و بینیویه‌تی خۆر له‌قوڕ ولیتاوێكی ره‌شدا نوقم ده‌بێ و ئاوا ده‌بێت.

 (ابن كثير)یش له‌ته‌فسیری ئایه‌ته‌كه‌دا ده‌ڵێ ذولقه‌رنه‌ینرێگایه‌كی گرته‌به‌ر تا گه‌یشته‌ ئه‌و سه‌ری زه‌وی له‌خۆرئاواوه‌، خۆری بینی له‌قوڕاوێكی ره‌شدا ئاواده‌بێ. هه‌روه‌ها ابن كثير ده‌ڵێت: ئه‌مه‌ بۆچوونی (ابن عباس و مجاهد)یشه‌.

جا ئه‌گه‌ر زه‌وی ته‌خت نه‌بوایه‌ ئه‌وه‌ ذولقه‌رنه‌ین نه‌یده‌توانی رێگا بگرێته‌به‌رو بگاته‌ ئه‌وسه‌ری زه‌وی، به‌ڵكو به‌چوارده‌وری زه‌ویدا خولی ده‌خواردو ده‌گه‌یشته‌وه‌ ئه‌و شوێنه‌ی که‌له‌سه‌ره‌تادا ده‌ستی به‌گه‌شته‌كه‌ی كردبوو.

ماوێتی 

بۆ به‌شی یه‌که‌م بڕوانه‌ ئه‌م لینکه‌

http://xwdakan.com/xwdakan/index.php/nuseran2/3153-0.html









[1] هود 7







[2] The Bible The Quran and Science, p173







[3] الطور 1 , 5







[4] الحجر 19







[5] الرعد 3







[6] الانبياء 31







[7] النحل 15







[8] لقمان 10







[9] النازعات 27 , 30







[10] الكهف 86




ڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2012-08-09 11:01:00
به‌شی ( مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی ) ئاماده‌کرد ( مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی )



خودی, خودا, ئاسمانه‌كان, و, زه‌وی, له‌ماوه‌ی, شه‌ش, رۆژدا, دروست, كردو, عه‌رشه‌كه‌شی, له‌سه‌ر, ئاو, بوومه‌ریوان, هه‌ڵه‌بجه‌یی, ئیسلام, و, زانست Tags





په‌خشی ده‌نگی ئازاد


مه‌ریوان هه‌له‌بجه‌یی
زنجیره‌ به‌رنامه‌ی ئاوێنه.
ڕۆژی 08/17/2017
کاتژمێر 21:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
فاتیح محمود احمد چیرۆکێکی تری محمد
ڕۆژی 08/11/2017
کاتژمێر 23:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
مێژوە خوێناویەکەی قورئان و محمد
ڕۆژی 08/09/2017
کاتژمێر 22:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا