شۆڕش شه‌ریف زاده‌: ڕۆژوو لەنێوان عەقڵ و نەقڵدا

ڕۆژوو لەنێوان عەقڵ و نەقڵدا

•          به‌شی (1)‌: دەقی پیرۆزكراوو بیرۆكه‌ی ڕۆژوو گرتن

•          به‌شی (2): هەوڵی موسوڵمانان بۆ بەموعجیزەكردنی ڕۆژوو

•          به‌شی (3): پێوەرو ماوەی ڕۆژووگرتن

 

ڕۆژوو لەنێوان عەقڵ و نەقڵدا (به‌شی 1)

•          دەقی پیرۆزكراوو بیرۆكه‌ی ڕۆژوو گرتن:

وەك زۆرێك لەبیرۆكە و ئەحكام و چیرۆكەكانی تری ناو ئەم ئایینە، ئیسلام و پەیامبەرەكەی داهێنەری ڕۆژوو گرتنیش نین، پەیامبەر ئەم نەریتەی لە ئاینانی پێش خۆی وەرگرتووە، هەروەك قورئانیش ئاماژەی بۆ كردووە كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ(1)

واتە"ڕۆژووی ڕەمەزان لەسەرتان پێویست كراوە هەر وەكو لەسەر گەلانی پێش ئێوە پێویست كرابوو" بەڵام پەیامبەری ئیسلام بەهەندێك گۆڕانكارییەوە پێشكەشی كردۆتەوە و چەسپاندویەتی، چەسپاندنێك كە، یەكێك لە ڕوكنەكانی ئیسلام ڕۆژوو گرتنە، بۆیە دەبێت تەواوی موسوڵمانان مانگێكی دیاری كراو بە ڕۆژوو بن، پەیامبەردەڵێت: (خوای گەورە دەفەرموێت: هەموو كردەوەكانی ئادەمیزاد بۆ خۆیەتی جگە لەڕۆژوو، ئەوە بەڕاستی بۆ منەو هەر خۆشم پاداشتی دەدەمەوە. (2)

خێری ئەم مانگە بەچەندەها جۆر باسی كراوە، تا موسوڵمان هانبدرێت بۆ ئەوەی پشتگوێی نەخات و پێیەوە پابەند بێت، لەهەمان كاتدا سزاشی داناوە بۆ كەسێك پێچەوانەكەی هەڵبژێرێت كە، وەڵامی الله و ئیسلام چیدەبێت بۆی، پەیامبەری ئیسلام دەڵێت: بنەماكانی ئیسلام پێنج شتن و ئیسلام لەسەر ئەوانە دامەزراوە، هەركەس وازلە یەكێكیان بهێنێت ئەوە كافرە و خوێنی ڕەوایە، ئەوانەش (شایەتیدان بۆ الله و پەیامبەرەكەی، نوێژ، زەكات، حەج و ڕۆژووە فەرزەكانی مانگی ڕەمەزانە) بەهۆی ئەوەی ئیسلام دوای ئایینەكانی تر هاتوە، لەهەریەكێكیانەوە بیرۆكەیەكی ئاخنیوەتە ناو ئەم باسە، بۆیە ڕۆژووگرتن لەم ئایینەدا ئاڵۆزتر لە هەرئایینێك دەردەكەوێت و لەبەرامبەریشدا بەهای بەبەرزتر ڕاگیراوە و دژواریش تێیدا زیادی كردووە.

ڕەنگە یەكێك لەهۆكارەكانی بوونی ڕۆژوو لەم ئایینەدا ئەوە بێت كە، ئەوئایینانەی پەیامبەری ئیسلام لەناوچەكەدا ناسیونی، ڕۆژوویان تێدا وەك بنچینەیەكی ئایینی تێدا دەركەوتووە بەتایبەت یەكتاپەرستەكان، ئەمیش خۆی بەدوا پەیامبەر زانیوە لە زنجیرەی ئایینانی یەكتاپەرستی، بۆئەوەی سیمای ئایین ببەخشێت بە ئیسلامیش ئەم نەریتەی گواستوەتەوە، وەك چۆن لەسەرتادا پەیامبەر و موسوڵمانان، لەكاتی نوێژكردندا وەك بەنی ئیسرائیلییەكان، ڕوویان لە (بیت المقدس) دەكرد، ئەمە تەنانەت تا زیاتر لە 16 مانگی ژیانی مەدیینەش درێژەی كێشا و دواتر ڕوگەیان گۆڕی بۆ مەككە.(3)

بەهۆی ئەوەی ئیسلام خۆی بە دوا ئایینی پەكتاپەرستی زانی و پێی وابوو ڕووی پتەوترین حەقیقەتە، ئەمەی وەك ڕاستیەك لە تەواوی عیبادەتەكاندا نەخشاند، بۆیە ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ سەرەتاكان دەبینین، بە موحەمەدی پەیامبەریشەوە، لەسەرەتاكانی ژیانی مەكەدا، ڕۆژووی عاشورایان گرتووە، ئەمەش وەك نەریتێكی ئایینی قورەیشییەكانیش كە، بەرلە هاتنی ئیسلامیش ئەم ڕۆژووە بوونی هەبووە، وەك عائیشەی خێزانی پەیامبەر دەڵێت: قورەیش لەسەردەمی نەفامیدا لەعاشوا بەڕۆژو دەبوون، پاشان پەیامبەر  فەرمانیدا (كە ئیمانداران) تێیدا بەڕۆژوبن تاڕەمەزان تێیدا فەرز كرا، ئەوسا پەیامبەر بڕیاریدا: (ئەوەی دەیەوێت با عاشورا بگرێت، ئەوەش دەیەوێت با نەیگرێت).(4)

هەروەها تەبەری دەڵێت: گۆڕینی چەند رۆژێ ڕۆژوو كە، لەسەرەتاوە هەبوو، بۆ ڕۆژووی مانگێكی رەبەق، ئەمە هەرچەندە قورسترە، بەڵام لەرووی پاداشتەوە گەورەترو باشترە.(5)

وەك زۆرێك لە ڕێوڕەسمەكانی تری ناو ئەم ئایینە، ئیسلام لەسەرەتاوە نەریتی ڕۆژووی قورەیشیەكانی دووبارە دەكردەوە تا ساڵی دووەمی كۆچی كە، دەكاتە زیاتر لە 15 ساڵ دوای سەرهەڵدانی ئیسلام، واتا نزیكتر لە كۆتاییەكانی مردنی پەیامبەر، ئینجا ڕۆژووی یەك مانگی ڕەمەزانی تێدا فەرز دەكرێت، سەرجەمی ئەو ئایینانەی پێش ئیسلام كە ڕۆژوویان لەخۆ گرتووە، هیچیان وەك ئیسلام سەخت و دژوار نییە و ژمارەی ڕۆژەكانیشی درێژ نەكراوەتەوە و زۆربەشیان فەرزیان نەكردووە و گرتنی ڕۆژوویان پەیوەستكردووە بە ڕادەی باوەڕ و ویستی تاكەكانەوە، هۆكاری وەها بڕیارێكیش بۆ ڕەمەزانێكی سەخت، دەكرێت لەهەڵوێستێكی پەیامبەرەوە ئەوە بزانین كە، بۆچی ڕۆژووی وەها دژواری كردووە، لەباسی ڕۆژووی عاشورادا لە (ابن عباس)ەوەهاتووە: كاتێ پەیامبەر گەیشتە مەدینە، بینی جولەكە بەڕۆژوون لەڕۆژی عاشورادا، پێی ووتن: ئەم ڕۆژە چییە واتێیدا بەڕۆژوو دەبن؟ وتیان: ئەمە ‌ڕۆژێكی گەورەو گرنگە، خوای گەورە موساو گەلەكەی تێدا ڕزگار كردووە، فیرعەون و دارودەستەكەی تێدا غەرق كرد، ئیتر موسا بۆ سوپاس گوزاری تێیدا بەڕۆژو بووە، ئێمەش بەڕۆژو دەبین، پەیامبەریش ووتی: (ئێمە لەپێش ترین بۆ موسا تا ئێوە) ئیتر ئەوە بوو پەیامبەر تێیدا بەڕۆژو بوو وە فەرمانی دا كە ‌(ئیماندارانیش) تێیدا بەڕۆژو بن.(6)

جەختكردنەوەی پەیامبەری ئیسلام لەوەی موسوڵمانان لەپێشترن لە گەلی بەنی ئیسرائیلی، وێنەیەكی راستەقینەی سەرسەختیە بۆ خۆدانە بەر دژواریەكان تا ئیسپاتی باوەڕیان بكەن، ئەمەش سەری كێشا بۆ هەندێك لە موسوڵمانان كە، پێیان وابوو تا زیاتر ئازاری خۆت بدەی خوا زیاتر دەت بەخشێت، بۆیە بیریان لەوە كردەوە كە، بێ‌ وچان شەوڕۆژێكی لەدوایەك بەڕۆژووبن، خوێندنه‌وه‌یان بۆ ئه‌م پرسه‌ ڕه‌نگه‌ له‌ وێنای كارێكی بازرگانییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتبێت، وه‌ك چۆن له‌و سیسته‌مه‌دا تا زیاتر ماندوبیت و كاری زیاتر بكه‌یت، پاداشت و كرێی زیاتر وه‌رده‌گریت.

هه‌روه‌ها پێویستە ئەوەش لەبەرچاو بگرین، چۆن دوای ئەوەی یوحەنای مەعمەدان، غوسلی تەعمیدی بۆ عیسا كرد، دوای چل ڕۆژ بەڕۆژوو بوون لە بیاباندا خۆی ئامادەكرد بۆ ئامۆژگاری كردنی خەڵك، مەسیحییەكانیش ئەمەیان كردە یەكێك لە ڕۆژووەكانیان و ئەوەی بیەوێت چل ڕۆژ تێیدا بەڕۆژوو دەبێت، ئەگەرچی ئەم چل ڕۆژەی عیسا یادخەرەوەی ئەو چل ساڵەی گەلی یەهودیە پێش گەیشتنیان بۆسەرزەمینی قودس، دیارە لەو ماوەیەدا و لەبیاباندا دوچاری سەرگەردانی و برسێتی بووبوون.

كە ئەمە زۆر نزیكە لەو ڕۆژوو مانگانەی موحەمەد خۆی تێدا ئامادەدەكرد و دواتر بەسەر موسوڵمانان دەبێتە فەرزی ڕەمەزان، ئەویش ساڵی جارێك بۆكاتێكی دیاریكراو و مانەوەی پەیامبەری ئیسلام لە گۆشەگیری و تێڕامان و بیركردنەوە لە ئەشكەوتی (حەڕا)دا كە هەرچەند كاری كەسانێكی قورەیشیش بوو، بەرلەوەی پەیامبەر بەم كارە هەستێت، بەڵام دەكرێت ڕێكەوتێكی باش بووبێت بۆ گۆڕینی بەناوی ڕەمەزان، تا كاتێكی دیاری كراو هەبێت لە ماوەی ساڵێكدا موسوڵمانان تێیدا بكەونە بیركردنەوە لەو گەورەییەی الله پێی بەخشیون و هەروەها بەتایبەتكردنی مانگێك بۆ پتەوكردنی باوەڕیان و عیبادەت كردن.

لەلایەكی ترەوە ئەوەی لە بیرۆكەی ڕۆژوودا دەبینرێت لەئیسلامدا خۆچواندنێكە بە فریشتە و دوركەوتنەوە لە لایەنی ئاژەڵی، چونكە باوەڕێك هەیە كە مرۆڤ لەنێوان ئاژەڵ و فریشتەدایە، غەریزەی ئاژەڵی هەیە بۆ هەوەس و خۆشیەكانی دونیا(بەلایەنی خراپە دانراوە ئەگەر مرۆڤ تایبەت خۆی بۆ ئەم بەشە تەرخان كرد) و لایەنی فریشتەییشی هەیە بۆ خزمەتكردنی خوداكەی و خۆدوورخستنەوە لەو خۆشیانەی لە لایەنە ئاژەڵییەكەیەوە هەیەتی (كە بەلایەنی عەقڵی ناوی دەهێنرێت و لایانی باشەیە) وەك ڕوونكراوەتەوە فریشتەش نە دەخوات و نەسەرجێی هاوسەرێتی دەكات، ئه‌و تەنها لە پەرستشی الله دایە، بەمەش مرۆڤ دەتوانێت لەم مانگەدا بچێتە دۆخی فریشتەییەوە و تایبەتی بكات بۆ پەرستش، وەك دیارە لە فەرزەكانی ڕۆژوشدا هەموو ئەوەی لەفریشتەیەك داواكراوە بۆ الله ببیكات بۆ مرۆڤی موسوڵمانیش هەمان شتە، جگەلەوەی خۆیان لە خواردن و خواردنەوە دەگرتەوە، سەرەتا ڕوژووگران دەبوو لەتەواوی مانگی ڕەمەزاندا نزیكی سەرجێی هاوسەرێتی نەكەون و ئەمەش بەتەواوی نیشانەی زەقی لێكچونی فریشتەكانە.

 (تەبەریی) دەڵێت: موسڵمانانی پێشوو نەدەبوو لە مانگی رەمەزاندا " دوای نوێژی خەوتنان" ئاوو خواردن بخۆنەوەو بشچنە لای ژنەكانیان، ئینجا هەندێكیان (وەك عومەری كوڕی خەتتاب) ئەم سنوورەیان بۆ نەپارێزرا (واتا دەچونەلای ژنەكانیان ئەگەرچی فەرمانیشیان پێكرابوو نەچن!) ئەوجا بەناچاری ئەوكارەی خۆیانیان بۆ پەیامبەر باسكرد، ئەوسا بۆچارەسەری ئەوە، ئەم ئایەتە هات: أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَىٰ نِسَائِكُمْ...چوونە لای ژنانتان و تێكەڵاوی كردن لەگەڵیاندا لە شەوانی رەمەزان بۆتان رێدرا.....بەراستیی خوا بۆ خۆی ئەیزانی كە ئێوە هەرگیز خۆتان پێ ناگیردرێ و ئەوسنوورە دەشكێنن و لەگەڵ خێزانەكانتانا دروست ئەبن بۆیە بەو پەشیمان بوونەوەتان تۆبەی لێ وەرگرتن. (7)

بۆیە لەدوای ئەم ئایتەوە موسوڵمانان ڕێیان پێدرا له‌شه‌وانی ڕه‌مه‌زاندا كاری سەرجێی ئەنجام بدەن و بەرلەمە لێیان قەدەغەكرابوو، (ئەگەرچی لەدوای ئەوەی ڕیدراوە بە كاری جوت بوون، ڕاستەوخۆ الله دەڵێت"فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ" واتە" (له‌ئێستاوه‌ ئازادن  بچنه‌لایان) وه‌ ئەوە داوابكەن خوا بۆی بڕیار داون" بۆیە دەكرێت وا گومان ببەین كە، كاری جوت بوون بەتایبەتی لەم مانگەدا بۆ ئەوە ڕێدراوە منداڵ ببێت، نەك بۆ ڕابواردن) بەم پێیە تێدەگەین لەقورئاندا زیاتر جەخت لەسەر لایەنە ڕۆحییەكەی كراوەتەوە و ئەمەش بەتەنها بە خۆگرتنەوە لە خواردن بەدەست ناهێنرێت و پێویستە ئەم مەرجەشی تێدابێت.

بیروباوەڕی نێوەندگیری مرۆڤ لەنێوان ئاژەڵ و فریشتە، لای كەسێكی وەك مەولانا جەلالەددیینی ڕۆمیش هەبووە، ئەو پیوایە فریشتە عەقڵی تەواوەتین و تاعەت و بەندایەتی ئەوان بۆ خودا خواردن و خواردنەوە و هەمووشتێكە و ژیانە، ئەو لە شەهوەت بێ‌ بەرییە. ئاژەڵانیش بەپێچەوانەوە شەهوەتی تەواوەتین و عەقڵی بەرگرییان نییە، ئەوەی دەمێنێت مرۆڤە كە بریتییە لە عەقڵ و شەهوەت، نیوەی فریشتەیە و نیوەكەی تری حەیوان، مەولانا پێی وایە هەندێك لە مرۆڤەكان ئەوەندە پەیوەست بوونە بەعەقڵ و ڕەچاویان كردووە بۆنەتە فریشتە، ئەوانەش ئەنبیا و ئەولیان، هەندێكیش شەهوەت بەسەر عەقڵیاندا زاڵ بوو هەتا حوكمی حەیوانیان وەخۆگرت.(8)

لەقورئانیشدا سەبارەت بەلایەنی خراپەی شەهوەت و خۆشیەكانی دونیا هاتوە: ... وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَىٰ . فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَىٰ . (9)

"وە كەسێك ... جڵەوی نەفسی لە هەواو ئارەزوو گرتبێتەوە، جا ئەوە بێگومان بەهەشتە جێی مانەوەو حەوانەوەی"

دەتوانین لە ئایەتەكانی قورئاندا ئەوە بەڕوونی ببینین كە، كەسانێك چۆن بە ئاژەڵ چوێنراون لەلایەن الله وە لەوكاتەی گوایە بێ‌ عەقڵیان كردووە و گوێیان نەگرتوە بۆ ڕاستییەكانی ئیسلام، ، أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ ۚ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعَامِ ۖ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا.(10)

"ئایا وادەزانیت زۆربەی ئەوانە ڕاستیەكان دەبیستن؟ یان بیرو هۆشیان دەخەنە كار؟ ئەوانە ماڵات نە بێت، هیچی تر نین، بەڵكو گومڕاتریشن لە ماڵات"

وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَنِدَاءً ۚ صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ.(11)

"ئەوانەی بێ باوەڕن وەكو ماڵات وان، كە هەرگیز لە دەنگ و هاواری شوان تێناگەن، هەرچەندە دەنگەكەیشی دەبیستن .. ئەوانە كەڕن، لاڵن، كوێرن، بێ هۆش و نەزانن و لە هیچ شتێك تێناگەن"

لەئایەتێكی تردا بەوكەسانەی ڕوو وەردەگێڕن لە ئامۆژگارییەكانی قورئان، الله بەجنێودانەوە پێیان دەڵێت: كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ. (12)

"هەر ئەڵێی كەرە كێوین"

بەڕوونی خووی دونیا پەرستی و ئاژەڵ لەپاڵ یەكدا دەردەكەوێت و بەم شێوەیە الله دەڵێت: ... وَاتَّبَعَ هَوَاهُ ۚ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ.. (13)

"شوێنی ئارەزووی خۆی كەوت، جا نموونەی (ئەو جۆرە كەسانە) وەكو نموونەی سەگ وایە"

دواتر لەهەمان سورەتدا دەڵێت:

لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا ۚ أُولَٰئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ.(14)

"ئەوانە دەزگای دڵیان هەیە و كەچی حەقی پێ تێناگەن، چاویشیان هەیە كەچی حەقی پێ نابینن، گوێیان هەیە كەچی حەقی پێ نابیستن، ئا ئەوانە وەكو ئاژەڵ وان ( لە شوێنكەوتنی ئارەزوودا) بەڵكو ئەوانە وێڵ تریشن، ئا ئەوانە هەر غافڵ و بێ ئاگان لە حەق"

وَالَّذِينَ كَفَرُوا يَتَمَتَّعُونَ وَيَأْكُلُونَ كَمَا تَأْكُلُ الْأَنْعَامُ وَالنَّارُ مَثْوًى لَهُمْ (15)

"ئەوانەش بێ بڕوا بوون لەم دنیایەدا و ڕادەبوێرن و دەخۆن وەك ئاژەڵ، لەئایندەدا دۆزەخ جێ و شوێنیانە"

بەگشتی لەم ڕوەوە تێدەگەین كە، قورئان چۆن جەختی كردۆتەوە لەلایەنی دونیا پەرستی و خراپەكاری ئەم لایەنە، هەروەها چۆن ئەم لایەنەشی وێناكردووە بە خووی ئاژەڵی و هاوكات لایەنی عیبادەت و كات تەرخانكردن بۆ خواپەرستیشی چۆن وێناكردووە، كەبە پێچەوانەی لایەكەی تر موسوڵمانان نزیك دەخاتەوە لە خۆشبەختی بۆ بەدەست هێنانی ئەو دونیایان.

ئەمە لەڕوویەكەوە لای ئیسلام بەم شێوەیە یە، لای بوداش بەم شێوەیە بوو، بۆئەوەی دەستی بەڕاستی بگات، لەشازادەییەوە جلی سواڵكەری لەبەر كردوو گەڕا بەدوای دانایدا، تا ڕێی كەوتە پێنج پیاوی ئاینی و بە بوزایان وت: نوسراوە بۆئەوەی داناییمان دەستبكەوێت دەبێت دەروونمان پاك بكەینەوە، بۆئەوەی دەرونیشمان پاك بكەینەوە دەبێت ئازاری لەشمان بدەین و خۆمان برسی بكەین، چونكە بە برسی كردن و ئازاردانی لەش دەرونمان پاك دەبێتەوە، هەموو ئەمانەش فەرمانی خودان.(له‌ناو ئایینه‌كانی هیندۆكیدا نه‌ك نەریتی خۆگرتنەوە لەخواردن هەبووە، به‌ڵكو سزادانی ده‌روون شێوه‌و هێمای جۆراوجۆری له‌خۆگرتووه‌) دوای ماوەیەك لە خۆبرسی كردن، بوزا تێگەیشت كە، خۆبرسی كردن بۆ ئەوەی دەرون پاك بكەیتەوە، كارێكی هەڵەیە و ووتی: ئەوەی دەیەوێت دانایی و پاكی دەروونی لە ڕێی خۆبرسی كردنەوە دەست بكەوێت، كارێكی هەڵە ئەنجامدەدات، چونكە من تا بەهێزتربم فكرم ڕۆشنتردەبێت و هۆشیارم سەبارەت بە بوونەوەر و ئایین.(16)

وەك دەبینیت بیرۆكەی خۆبرسی كردن بۆ پاككردنەوەی دەروون و تێگەیشتن لە ڕاستییەكان چۆن فراوان بوە و هەر ئایینێك بەنۆرەی خۆی بەڕادەی تێگەیشتن و بەهێما دانان بۆی پەیڕەوی لێكردووە، لای بت پەرست و خواپەرست، شەیتان پەرست!، ڕۆح پەرست، ئاژەڵ پەرست وهتد، جۆرێك لە ڕۆژوو گرتن دەبینین، بەڵام كەمن ئەوانەی وەك بودا زوو تێگەیشتبن كە ویژدان و ژیرێتی مرۆڤ پەیوەست نییە بەم خۆ گرتنەوەیە لە خواردن، ئەگەرچی كەسێكی وەك ئەخناتونی فیرعەونیش هەبووە كە، مێژووی بۆ پێش بوداش دەگەڕێتەوە و بڕیاری دەدا هیچ جۆرە خواردنێكی چەور نەخوات و هەرگیزیش پڕی گەدەی نەدەكرد لەخواردن و خواردنەوە بێ‌هۆشكەرەكانیشی نەدەخواردەوە، ئەمەشی لەپێناو خەڵك و خوادا دەكرد، تا بەبرسێتییەكەی ئاگای لە خەڵكی هەژار بێت و بەنەخواردنەوەی بێهۆشكه‌ره‌كانیش لەخوا بێئاگا نەبێت، بەڵام ئەخناتون ئەم كارەی نەسەپاند بەسەر گەلەكەیدا و ئەو تەنها خۆی بەم كارە هەڵدەستا و ئەوانەشی لێیەوە نزیك بوون، بەویستی خۆیان بۆخۆشەویستی خودا پەیڕەوییان لێدەكرد.

دواجار هەركەسێك یان ئایینێك، بەهۆكارێك هێمای بۆ خواردن دروستكردووە، بەڵام هیچ ئایینێك وەك ئیسلام گشتگیر و دژوار و هێمای زۆری تێدا كۆنەكردۆتەوە.

ماوێتی

پەراوێز:

 1.         (ته‌فسیری ڕامان، البقرە ١٨٣)

2.         [بخاری / الصوم/ ١٨٠٥](پوختەی سەحیحی موسلیم، ساباتی فەرموودە، ڕۆژوو 1)

3.         ( ته‌فسیری ڕامان، البقرە:١٤٢)

4.         [بخاری / الصوم/ ١٧٩٤] (پوختەی سەحیحی موسلیم، ساباتی فەرموودە، ڕۆژوو 34)

5.         (ته‌فسیری ڕامان، البقرە:108)

6.         [بخاری / الصوم/ ١٩٠٠، ١٩٠٢] (پوختەی سەحیحی موسلیم، ساباتی فەرموودە، ڕۆژوو 36)

7.         (ته‌فسیری ڕامان - البقرە:187)

8.         (فیهی مافیهی، ن.مەولەوی، و.عەلی نانەوازادە، لا32)

9.         (تەفسیری ڕامان، النازعات:40-41)

10.       (تەفسیری ئاسان، الفرقان:44)

11.       (تەفسیری گوڵشەن، البقرە:171)

12.       (تەفسیری ڕامان، المدثر 50)

13.       (تەفسیری ئاسان، الأعراف 176)

14.       (تەفسیری ئاسان، الأعراف 179)

15.       (تەفسیری ئاسان، محمد 12)

16.       (چیرۆكی ئایینەكان، ن. سلێمان مەزهەر، و. لوقمان حاجی قادر، چ1،  لا134)

ڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2012-08-05 16:43:00
به‌شی ( شۆڕش شه‌ریف زاده‌ ) ئاماده‌کرد ( شۆڕش شه‌ریف زاده‌ )



ئینجا, ڕۆژووی, یەك, مانگی, ڕەمەزانی, تێدا, فەرز, دەكرێت, سەرجەمی, ئەو, ئایینانەی, پێش, ئیسلام, كە, ڕۆژوویان, لەخۆ, گرتووە, هیچیان, وەك, ئیسلام, سەخت, و, دژوار, شۆڕش, شه‌ریف, زاده‌شۆڕش, شه‌ریف, زاده‌, ڕۆژوو, لەنێوان, عەقڵ, و, نەقڵدا Tags





په‌خشی ده‌نگی ئازاد


مه‌ریوان هه‌له‌بجه‌یی
زنجیره‌ به‌رنامه‌ی ئاوێنه.
ڕۆژی 08/17/2017
کاتژمێر 21:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
فاتیح محمود احمد چیرۆکێکی تری محمد
ڕۆژی 08/11/2017
کاتژمێر 23:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
مێژوە خوێناویەکەی قورئان و محمد
ڕۆژی 08/09/2017
کاتژمێر 22:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا