ئیسلام و کێشه‌ی ئه‌مجاره‌ی وڵاتی سوید


چەند مەلایەك لە ستۆكهۆڵم كێشەیان نایەوەو ئێستا بە تۆمەتی كاری نایاسایی و هاندانی ژنە موسڵمانانی دانیشتووی سوێد بۆ دەرچوون لە یاسای سوێد و كاری نامرۆیی، لێپێچینەوەیان لەگەڵ دەكرێ و بەوهۆیەش مەلایەك لەسەر كار لادرا. وەزیرێكی سوێدی ئەو مەلایانەی بەوە تۆمەتباركرد كە دروستكراوی پەروەردەی دەرەكین.

چۆن نهێنییەكه‌ ئاشکرا بوو

لێدانی ژنان لەلایەن پیاوەكانیانەوە تاوانێكی گەورەیەو سێكسی بەزۆر تەنانەت لەگەڵ هاوسەرەكەشی، بەدەستدرێژی دەژمێردرێ و تووشی سزای تووند دەبێ، بەڵام مەلاكانی سوێد هاندەری ژنانن بۆ قبوڵكردنی ئەمە و بەپێی وتەی ئەوان "دەبێ وەك سوننەتی ژیان وەریبگرن". چونكە وەك ئەوان دەڵێن "پیاو ئەو مافەی هەیە" . ئەمە ئەو نهێنییەبوو كە رۆژنامەنووسێكی سوێد بە هاوكاری چەند چالاكڤانێكی ژنان تەقاندییەوە. 
لە بەرنامەی uppdrag granskning ی تەلەڤزیۆنی سوێدی، كە بەمانای وردبوونەوە لە گرنگییەك دێت، نهێنییەكی گەورە لەبارەی رۆڵی مەلاكان لەكاری نایاسایی لە كۆمەلگەی سوێدیدا ئاشكراكرا. بەشێكی بەرنامەكە لەلایەن دوو ئافرەتی موسڵمانی بیانی كە كامێرای شاراوەیان بەخۆوە كردبوو، ئامادەكرا و بەوشێوەیە زانیارییان لە مەلای دە مزگەوتی وڵاتی سوێد كۆكردبووەوە. كۆی رێنوێنیكردنی پیاوانی ئایینی و مەلایەكانی ئەو مزگەوتانە بۆ ئەم كچانە، لادانبوو لە یاسای سوێد و جەختكردن بوو لەسەر "ئاساییبوونی حالەتی فرەژنی و لێدان و سێكسی بەزۆر". كە ئەمە لە یاسای سوێدیدا قەدەخەن و وەك كارێكی نایاسایی مامەڵەی لەگەڵ دەكرێ و ئەوەی بیكات سزادەدرێ.
 نزیكەی 400،000 موسڵمان لە سوێد هەن و زۆری رێژەكەش كاریگەری لەسەر كولتووری ئەو وڵاتە دروستدەكات. كەسانی موسڵمان گوێ لە مەلایەكان دەگرن و ئەوانیش بە عەقلیەتی وڵاتانی عەرەبی رێنوێنی ئەو كەسانە دەكەن. ئێریكس هانس چالاكڤانی مەدەنی سوێدی دەڵێ "لاوازی و موجامەلەی چەپەكان بەوشێوەیە كولتووری ئیسلامی بەهێزكردووە". هەروەها پێیوایە ئەمە موسڵمانێتی نییە وەك نەریت، بەڵكو پاشخانێكی سیاسی هەیە و گوتی "ئەمە كاری ئیسلامی سیاسییە". 
ئێریكس هانس، لە درێژەی لێدوانەكەیدا بۆ (رووداو) لەسەر ئەو پرسە كە ئێستا بووەتە رۆژەڤێكی سوێد، رەخنەی لە بێ ئاگایی حیزبەكان و حكومەتی سوێدی گرت، كە لە زۆر لەم پرسانە بێ ئاگان "جیاوازی بەدیناكەم لەم رێسایانەدا لەگەڵ وڵاتێك كە دین سەرچاوەی بڕیارەكانی بێت". 

رێنوێنی مەلاكان ترسێنەرە

كۆی رێنوێنی مەلاكان لەوەدا كۆكبوو، كە پیاوان مافی جووتبونیان هەیە "تەنانەت ئەگەر ژنەكەی حەزیشی لێنەبوو" و بۆی هەیە زیاتر لە ژنێك بێنێ. 
ئەختەر ناوی خوازراوی یەكێك لەو دوو كچەبوو كە بە كامێرای شاراوە چووبووە لای مەلای مزگەوتەكان و دوای روونكردنەوەی كێشەی خۆی لەگەڵ پیاوەكەی، داوای رێنوێنی ئیسلامیانەی دەكرد.
مەحموود ئادەم، مەلای مزگەوتی ستۆكهۆڵم پێیگوت" هەموو پیاوێكی موسڵمان بۆی هەیە چوار ژنی هەبێ، بەڵام نابێ جیاوازی لەنێوانیان بكات و دەبێ هەمووی وەك یەك خۆشبوێن". هەروەها دەڵێ "هەر كاتێك پیاوەكەت ویستی سێكس بكات، دەبێ تۆ بڵێی، ئۆكەی". كاتێك ئەختەر زیاتر سكاڵای دڵی خۆی كرد، مەلا ئادەم قسەی پێ بڕی و گوتی "نابێ یانی چی، نابێ نییە، ئەو چی گوت تۆ دەبێ قبوڵی بكەی". هەروەها مافی ئەوەی پێنەدا پەنا بۆ پۆلیس ببات لەكاتی بوونی هەر كێشەیەك لەگەڵ مێردەكەی و پێیدەڵێ "شتی وا نەكەی".
رێنكەبی و تێنستا دوو لەو ناوچانەی سوێدن كە زۆرینەی دانیشتوانی بیانی و موسڵمانن و كاری تێكدەرانەی زۆری تێدا دەكرێ. چەندین جار لەوحەی رێكلام سوتێنراون، لەبەرئەوەی رێكلامەكە كچێكی نیمچە رووتی تێدا بووە. 
دوای ئەم بەرنامەیەش قوتابخانەیەكی سوێدی تێكدراو خەڵك پێیوایە لەلایەن منداڵانی خێزانە موسڵمانە تووندڕەوەكان تێكدراوە. مەلایەكی ئەو ناوچەیە بە ئەختەری گوت "لەكاتی ئازاردانت پەنا بۆ پۆلیس نەبە ، چونكە ئەوە دەبێتە هۆكاری هەڵوەشاندنەوەی خێزانەكەت". هەروەها گوتی "گوێ بە رێنوێنی هیچ كەس و دراوسێیەكت مەدە كە هانتبدەن لەلای پۆلیس شكات بكەی". چونكە بەپێی گوتەی ئەو "ئەوە لادانە". 
عەبدولویداد كە دەرچووی زانكۆیەكی سعودیە و مەلای مزگەوتی شاری ئۆپسالایە، رێنوێنی دایە ئەختەر كە دراوسێیەكەی شتێكی زۆر خراپی فێردەكات لە پەنا بردنە بەر پۆلیس و گوتی"هەر كاتێك ئەو لێت توڕەبوو تۆ بڵێ ببوورە و بە قسەی خۆش لێی دووركەوە".
مەلایەكی دیكە پێیگوت "چەند جارێكیش بەشێوەیەكی ئاسان لێتبدا ئاساییە، ئەگەر چەند ژنیش بێنێ ئاساییە و خوا ئەو هەقەی داوەتێ و دەبێ تۆش قبوڵی بكەی". هەروەها لێی دووپاتكردەوە ئەگەر تاقەتیشت نەبوو دەبێ سێكسی لەگەڵ بكەی "قبوڵ نەكردنی لادانە لە فەرمانی خوا".
 فرە ژنی بەپێی یاساكانی سوێد و نەریتی كۆمەڵی سوێدی تاوانێكی گەورەیە، بەڵام زۆربەی ئەو مەلایانەی قسەیان بۆ ئەو ئافرەتانە كردووە پێداگیریان لەسەر ئەوە كردووە كە ئەوە مافی پیاوە و ئەوانیش وەك موسڵمان دەبێ پێی پایەند بن. ئەم مەلایەش وەك ئەوانیتر لێی دووپاتكردەوە و پێیگوت"نەك دووەم، پیاوەكەت بۆی هەیە ژنی سێیەم و چوارەمیش بێنێ". 
سۆماڵییەكان كە پێكهاتەیەكی فراوانی دانیشتوانی بیانی وڵاتی سوێد پێكدەهێنن زیاتر بەوە ناسراون، بەناوی خوشك و كچیان، ژنی دووەم و سێیەمیان لەگەڵ خۆیان نێشتەجێكردووەو زۆرجار لەسەر ئەوە تووشی كێشە دەبن، بەتایبەت لەكاتی دروستبوونی منداڵ لەنێوانیاندا. 

 




مەلایەكان شەرمەزار بوون

رۆژنامەنووسە سوێدیەكە سەری سورما كاتێك گوێی لە ئاساییبوونی چوار ژنی بوو لەلایەن گەنجێكی موسڵمانەوە. 
لەكاتی سەردانی ئامادەكاری بەرنامەكە (بەشێوەیەكی ئاشكرا)بۆ لای مەلاكان و كەسانی بەرپرسی كۆمەڵە ئیسلامییەكان، هەمان ئەو مەلایانە بەشێوەیەكی دیكە قسەیان كرد و گوتیان ئاساییە ئەگەر لەكاتی كێشەدا ژنان پەنا بۆ پۆلیس ببەن و داوای مافی ژنانەی خۆیان بكەن. رۆژنامەنووسەكەش گرتە ڤیدیۆییەكانی پیشاندان كە چۆن لەگەڵ ئەوان بە پێچەوانەوە قسەیان كردووە. بە بینینی گرتەكان، شەرمەزار بوون. بەپێی گوتەی بەرپرسێكی باڵای كۆمەڵە ئیسلامییەكان، یەكێك لەو مەلایانە فەسڵكرا و لە كارەكەی دوورخرایەوە. 
وەزیری ئینتگراسیۆن (گونجاندنی پێكهاتەكان)ی وڵاتی سوێد، ئیریك ئیلنهای ئاماژەی بۆ ئەوە كرد كە مەلا و پیاوانی ئایینی ئیسلام كاریگەرییان لەسەر كۆمەڵ هەیە و "دەبێ شارەزا بكرێن لە نەریتی كۆمەڵگەی سوێد" و وەك ئەو گوتی "دەبێ سوێدییانە بیربكەنەوە". چونكە وێڕای كاریگەرییان، بەبڕوای ئەو "پەروەردەی دەرەوەن". 
لەلێدوانێكدا بۆ رۆژنامەی (داگنس نیهیتر)، ئیلنهای زیاتر دووپاتیكردەوە كە "مەلاكانی سوێد هەڵگری پەروەردەیەكی بیانین كە نامۆیە بە كولتوور و نەریتی كۆمەڵگەی سوێدی" و، پێویستە كار بۆ پێچەوانەكردنەوەی ئەو كاریگەرییە بە بەرژەوەندی مافی ژنان و كومەڵگەی سوێدی بكرێت. بەڵام دووپاتیكردەوە كە "ئەم سیاسەتە لە رۆژەڤی حكومەتدا نەبووە". ئەو ئەمەی وەك كێشەیەكی هەنووكەیی نیشاندا.

رێكەوتنێكی ترسناك بەبێ ئاگاداری حكومەتی سوێد

گۆڕینی یاسای لینشۆپینگ

هاوكات لەگەڵ ئەم رووداوە نهێنییەكی دیكە ئاشكرابوو، كە شەرمەزاری حكومەتی سوێدی لێكەوتەوە، ئەویش رێككەوتنێكی یاسایی نێوان مەلا و ناوەندە ئیسلامییەكانە لەگەڵ كۆمۆنی لینشۆپین بەوەی لەكاتی گەشت و نانخواردن و هەندێ چالاكی قوتابیانی قوتابخانەكە و خانەی منداڵان، منداڵە موسڵمانەكان جیابكرێنەوە، لەپێناو پاراستنی كولتوور و نەریتی ئیسلامییەكان. هانس ئەمەی بە پێشێلكاری مافی منداڵان و گەنجان دانا و بە (رووداو)ی راگەیاند "ئەم پێشێلكارییە لە وڵاتێكی دیموكراسیدا بە یاسایی كراوە". بۆیە دوای گوشاری چەند چالاكڤانێكی مەدەنی و مافی مرۆڤ نهێنییەكانی ئەم رێككەوتنە ئاشكراكرا و هەڵوەشێنرایەوە.

 

له‌ ماڵپه‌ڕه‌کانه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌
 
 
 
ڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2012-06-08 11:48:00
به‌شی ( وتار/بابه‌ت ) ئاماده‌کرد ( XwdakanX )



چەند, مەلایەك, لە, ستۆكهۆڵم, كێشەیان, نایەوەو, ئێستا, بە, تۆمەتی, كاری, نایاسایی, و, هاندانی, ژنە, موسڵمانانی, دانیشتووی, سوێد, بۆ, دەرچوون, لە, یاسای, سوێد, و, كXwdakanXئیسلام, و, کێشه‌ی, ئه‌مجاره‌ی, وڵاتی, سوید Tags





په‌خشی ده‌نگی ئازاد


مه‌ریوان هه‌له‌بجه‌یی
زنجیره‌ به‌رنامه‌ی ئاوێنه.
ڕۆژی 08/17/2017
کاتژمێر 21:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
فاتیح محمود احمد چیرۆکێکی تری محمد
ڕۆژی 08/11/2017
کاتژمێر 23:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
مێژوە خوێناویەکەی قورئان و محمد
ڕۆژی 08/09/2017
کاتژمێر 22:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا