مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی : ماره‌به‌جاش

  ماره‌به‌جاش

لێکۆڵینه‌وه‌ی مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی
له‌ ڕاستیدا خودی ئیسلام داهێنه‌ری ئه‌و یاسایانه‌ نییه‌ که‌ جیاوازی ڕه‌گه‌زی و چینایه‌تی بۆ ژیانی مرۆڤایه‌تی دروست کردووه‌، به‌ڵکو پێش ئه‌وه‌ی موحه‌ممه‌د بانگه‌شه‌ی ئیسلام بکات، ئه‌و یاسایانه‌ وه‌ک کلتورو نه‌رێتێکی زۆر باش له‌ ناوچه‌که‌دا په‌یڕه‌و کراوه‌. ژیان کۆنی کۆمه‌ڵگای نیوه‌ دوورگه‌ی عه‌ره‌ب پڕ بووه‌ له‌ کۆمه‌ڵێک یاساو نه‌رێتی کۆمه‌ڵایه‌تی که‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ڕه‌گه‌زی پیاودا بوون، وه‌ک مه‌سه‌له‌ی ژن کوشتن، میرات، شاهیدی، نایه‌کسانی و فره‌ژنی..تاد، دواتر موحه‌ممه‌د به‌ که‌مێک ده‌ستکارییه‌وه‌ ئه‌م نه‌رێتانه‌ی کرده‌ یاسای ئیسلام و وه‌ک ڕێسایه‌کی ئاینی به‌ دونیای ناساند. ده‌بوو موحه‌ممه‌د ئه‌و نه‌رێت و خووه‌ نابه‌جێیانه‌ی که‌ له‌ کۆمه‌ڵگاکه‌دا هه‌بوون بنه‌بڕی بکردنایه‌ که‌چی ئه‌و نه‌ک هه‌ر بنه‌ڕی نه‌کردن به‌ڵکو وه‌ک ڕێوڕه‌سمێکی شایسته‌ بۆ خه‌ڵکی ته‌ماشای کردن و دواتر کردنی به‌ یاساو ڕه‌وشتی موسڵمانان.
 
جگه‌ له‌و نه‌رێته‌ کۆنانه‌ی که‌ له‌ نیوه‌ دوورگه‌ی عه‌ره‌بدا پێش ئیسلام هه‌بوون و مه‌حه‌ممه‌د کردنی به‌ یاسای ئیسلام، هه‌ندێک یاسای دیکه‌ له‌ ئیسلامدا هه‌ن که‌ پێش ئیسلام نه‌بوون، ئه‌م یاسایانه‌ له‌لایه‌ن که‌سه‌وه‌ نه‌بیستراون و که‌س جێبه‌جێی نه‌کردوون به‌ڵکو خودی موحه‌ممه‌د داهێنه‌ری ئه‌م یاسایانه‌ بووه‌. یه‌ک له‌و یاسایانه‌ش یاسای ماره‌به‌جاشه‌. که‌ به‌ عه‌ره‌بی پێی ده‌گوترێت (المُحَلَّل).
 
بۆ ئه‌وه‌ی ئێمه‌ زاراوه‌ی ئه‌م وشه‌یه‌ به‌ باشی شی بکه‌ینه‌وه‌و ماناکانی به‌ ڕاستی و دروستی ببینین باشترین سه‌رچاوه‌ ده‌قه‌کانی قورئانه‌ چونکه‌ له‌ قورئاندا زۆر به‌ ساده‌یی و به‌ ڕاشکاوانه‌ باسی چۆنێتی ئه‌م یاسایه‌مان بۆ ده‌کات. له‌ سوره‌تی به‌قه‌ره‌ ئایه‌تی٢٢٩ نوسراوه‌:
 

الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَان.
تەڵاقدان دووجاره‌، یان ئه‌وه‌تا بۆ له‌وه‌ودوا به‌ باشى بژین، یا ئه‌وتا به‌ خۆشى ده‌ستبه‌ردارى یه‌كتر ببن.
 
واته‌ پیاو ده‌توانێت تا دووجار ژنى خۆى تەڵاق بدات. له‌و دووجاره‌دا ده‌توانێت ژنه‌كه‌ى بگێڕێته‌وه‌ بۆلاى خۆىو درێژه‌ به‌ژیانى هاوسه‌رگیریی خۆیان بده‌ن، یاخود به‌پێچه‌وانه‌وه‌ پیاوه‌که‌ بڕیارى كۆتایى به‌ جیابوونه‌وه‌ بدات و ژنه‌كه‌ى ته‌ڵاق بدات و کۆتایی به‌ هاوسه‌رگیریان بهێنێت.
ئه‌مه‌ ته‌فسیری ئایه‌ته‌که‌یه‌و جگه‌ له‌م ته‌فسیره‌ هیچ ته‌فسیرێکی تر هه‌ڵناگرێت. گه‌ر خوێنه‌ر بیه‌وێت زیاتر له‌م بۆچوونه‌ی ئێمه‌ دڵنیا بێت ده‌توانێت بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ هه‌ر چوار ته‌فسیره‌  به‌ناو بانگه‌که‌ی ئیسلام (ابن کثیر، قورطبي، جه‌لاله‌ین، طبري).
 
به‌ڵام ئه‌گه‌ر دووجاره‌كه‌ بوو به‌ سێ جار، واته‌ ئه‌گه‌ر پیاوه‌که‌ دوو جار ژنه‌که‌ی خۆی ته‌ڵاق داو گێڕایه‌وه‌ به‌ڵام ئه‌و دوو جاره‌ی تێپه‌ڕاندو کردی به‌ سێ و ئه‌مجاره‌ش وه‌ک دوو جاره‌که‌ی دی ژنه‌که‌ی ته‌ڵاق دایه‌وه‌، له‌م کاته‌دا یاسایه‌كى دیكه‌ به‌سه‌ریاندا جێبه‌جێ ده‌بێت كه‌ ماره‌به‌جاشه‌. ئه‌وه‌تا له‌ هه‌مان سوره‌ت به‌قه‌ره‌٢٣٠ قورئان نوسیوێتی:
 
 فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَتَرَاجَعَا إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ.
 
ئه‌گه‌ر بۆ جارى سێهه‌م پیاوێك ژنه‌كه‌ى خۆى تەڵاق دا، ئه‌وه‌ بۆى حه‌ڵاڵ نییه‌ ئه‌و ژنه‌ له‌خۆى ماره‌ بكاته‌وه‌ تا ژنه‌كه‌ له‌ پیاوێكی تر ماره‌ نه‌كرێت. جا ئه‌گه‌ر له‌ پیاوێكی تر ماره‌كراو ئه‌ویش ته‌ڵاقی دا، ئینجا زانییان ده‌توانن پێكه‌وه‌ سنوره‌كانى خوا جێبه‌جێ بكه‌ن ئه‌وه‌ هیچ گوناهێكیان له‌سه‌ر نییه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆلاى یه‌كتر.
 
ماناو شیکردنه‌وه‌ی ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌ چوار ته‌فسیره‌ گه‌وره‌که‌ی موسڵمانان وه‌رگیراوه‌: ئیبن که‌سیرو قورتوبی و جه‌لاله‌ین و ته‌به‌ری، که‌ ئه‌م چوار ڕاڤه‌کاره‌ سه‌ره‌کیترین و به‌ناوبانگترین و باوه‌ڕپێکراوترین شیکه‌ره‌وه‌ی ئایه‌ته‌کانی قورئانن. به‌پیی ته‌فسیره‌کانی ئه‌وانیش جگه‌ له‌م ته‌فسیره‌ی ئێمه‌ نوسیومانه‌ هیج مانایه‌کی تر هه‌ڵناگرێت، ئه‌ویش: پیاوى موسڵمان تا دوو جار ده‌توانێت ژنه‌كه‌ى تەڵاق بدات. له‌ هه‌ردوو جاره‌دا پیاوه‌که‌ ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌ ژنه‌که‌ بگێڕێته‌وه‌ بۆلای خۆی و ببنه‌وه‌ به‌ ژن و مێردى یه‌كترى. ده‌بێ هه‌ردوو جاره‌كه‌ش، لاى شاره‌زایه‌كى ئایینى (وه‌ك مه‌لا) چاره‌سه‌رى شه‌رعییانه‌ بۆ چۆنێتى هه‌ردوو تەڵاقه‌كه‌ بدۆزرێته‌وه‌.
 
پاش چاره‌سه‌ركردنه‌كه‌، پیاوه‌كه‌ بڕێك پاره‌ ده‌دات به‌ مه‌لا, ئیتر ژن و مێرده‌كه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ لاى یه‌كترى. گه‌ر جارى سێهه‌م مێرده‌كه‌ ژنه‌كه‌ى تەڵاق دایه‌وه‌، لێره‌دا تەڵاقه‌كه‌ چاره‌سه‌ر نابێت و پیاوه‌که‌ ناتوانن ژنه‌که‌ی بگێڕێته‌وه‌ بۆلای خۆی.
 
ئه‌گه‌ر مێرد، ژنه‌که‌ی خۆی خۆشویست و ویستی ژنه‌كه‌ى بگه‌ڕێته‌وه‌، سوور بوو له‌سه‌ر گێڕانه‌وه‌ى ژنه‌که‌ی، تاكه‌ چاره‌سه‌رى ئایینى ئیسلام ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌بێت ژنه‌كه‌ شوویه‌كى تر به‌ پیاوێكى تر بكات. واته‌ به‌ رێگه‌یه‌كى شه‌رعى له‌ پیاوێكى دیكه‌ ماره‌ى بكرێ و ماوه‌یه‌ك ژنى بێت, ئه‌گه‌ر بۆ یه‌ك كاتژمێریش بێت، ئینجا ئه‌م ژنه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م پیاوه‌دا سێکس بکات، دواتر ئه‌م پیاوه‌ ژنه‌كه‌ تەڵاق بدات، دوای سێ ته‌ڕی واته‌ دوای سێ سووڕی خوێنی ئافره‌تان، ئینجا مێرده‌ كۆنه‌كه‌ى ده‌توانێت ژنه‌که‌ی‌ بگێڕێته‌وه‌ لاى خۆى.
 
ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا ئه‌گه‌ر مێرده‌ تازه‌كه‌ تەڵاقى بدات، چونكه‌ هه‌ندێك جار، له‌ ماره‌بڕینێكى وه‌هادا، ژن و مێرده‌ تازه‌كه‌ یه‌كترییان به‌دڵ بووه‌و بڕیاریانداوه‌ لاى یه‌كتر بمێننه‌وه‌. به‌ڵام له‌ زۆربه‌ی کاته‌کاندا ژنه‌که‌ ته‌ڵاق دراوه‌ چونکه‌ ئه‌م ڕێوڕه‌سمه‌  بۆ ئه‌وه‌ کراوه‌ که‌ ژنه‌که‌ شوو بکاته‌وه‌و له‌گه‌ڵ پیاوێکدا سێکس بکات و دواتر ته‌ڵاق بدرێت و ئینجا ژنه‌که‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆلاى مێرده‌ كۆنه‌كه‌ى.
 
ئه‌وه‌ى گرنگ بێت له‌م ماره‌ بڕین و تەڵاقدانه‌دا (ماره‌به‌جاش) ده‌بێت ژنه‌كه‌ بۆ یه‌ك شه‌و یان زیاتر, یاخود ئه‌گه‌ر بۆ یه‌ك كاتژمێریش بێت ده‌بێت لاى مێرده‌ تازه‌كه‌ى بمێنێته‌وه‌و پێكه‌وه‌ سێكس بكه‌ن. ده‌بێ له‌ سێكسه‌كه‌شدا هه‌ردووكیان بگه‌نه‌ ئۆرگازم. (ره‌حه‌تبوونى ته‌واو, چه‌شتنى خۆشاوى سێكس) دواى چێژوه‌رگرتنى خۆشاویه‌كه‌ له‌ هه‌ردووكیاندا, ژنه‌كه‌ تەڵاق بدرێت, پاش سێ ته‌ڕى, مێرده‌ كۆنه‌كه‌ى ماره‌ى بكاته‌وه‌.
 
هه‌ندێك له‌پیاوانی ئایین ده‌ڵێن ماره‌به‌جاش حه‌رامه‌و به‌نه‌فره‌تی ده‌كه‌ن، هه‌ندێكیش ده‌ڵێن حه‌ڵاڵه‌و له‌مزگه‌وته‌كاندا جێبه‌جێی ده‌كه‌ن. به‌ڵام ئێمه‌ گوێ به‌ چۆنێتی شیکردنه‌وه‌ی موسڵمانان ناده‌ین به‌ڵکو ته‌نها سوود له‌ ڕاڤه‌ گه‌وره‌کانی ئیسلام وه‌رده‌گرین، وه‌ك له‌ئایه‌ته‌كه‌دا دیاره‌ ماره‌به‌جاش كارێكی حه‌ڵاڵه‌و له‌پێناوی ڕاگرتنی غه‌ریزه‌ سێکسییه‌کانی پیاودا نوسراوه‌و له‌گه‌ڵیدا سوكایه‌تی به‌ كه‌سێتی ژنان کراوه‌.! ئه‌م شه‌رعه‌ بۆ به‌جێگه‌یاندنی خواسته‌كانی پیاو وه‌ک دوو ئایه‌ت له‌ ئایه‌ته‌كانی قورئاندا دیاره‌. به‌ڵام با به‌راوردێک له‌ بۆچوونی ئاینزاكاندا بکه‌ین و ڕوانگه‌ی هه‌ردووکیان بخوێنینه‌وه‌، هه‌ندێکیان ده‌ڵێن:
 
ماره‌به‌جاش حه‌رامه‌و پێغه‌مبه‌ری خوا نه‌فره‌تی له‌و كه‌سانه‌ كردووه‌ كه‌تێیدا به‌شدارن.

عن ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُحَلِّلَ وَالْمُحَلَّلَ لَهُ.[1]
په‌یامبه‌ری خودا نه‌فره‌تی له‌و که‌سانه‌ کردووه‌ که‌ ماره‌به‌جاش ده‌که‌ن و له‌وه‌ش که‌ بۆیان ده‌ڕه‌خسێنێت.
ئه‌وان مه‌به‌ستیانه‌ بڵێن که‌ نابێت ژنه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ شوو به‌یه‌كێكی دیكه‌ بكات كه‌پاش ماوه‌یه‌ك ته‌ڵاق بدرێت و مێرده‌ كۆنه‌كه‌ی ماره‌ی بكاته‌وه‌، به‌ڵكو ده‌بێت وه‌ك هه‌ر هاوسه‌رگیرییه‌كی ئاسایی ماره‌ بكرێت و ژیانی له‌گه‌ڵ مێرده‌ تازه‌كه‌یدا بباته‌سه‌ر، دوای ئه‌وه‌ی كه‌زانیان ناتوانن پێكه‌وه‌ بژین و وه‌ك هه‌ر خێزانێكی تر كێشه‌ كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌و ته‌ڵاق درا، ئه‌وسا مێرده‌ كۆنه‌كه‌ی ده‌توانێت سه‌رله‌نوێ بچێته‌وه‌ خوازبێنی، به‌هه‌مان شێوازی خوازبێنی یه‌که‌م.
ڕوانگه‌ی دووهه‌میش به‌م شێوه‌یه‌یه‌:
خوای ئیسلام توانای به‌سه‌ر هه‌موو شتێکدا هه‌یه‌و گرفتێکی بۆ مرۆڤ دروست نه‌کردووه‌ که‌ چاره‌سه‌ریشی بۆ دانه‌نابێت، له‌ کێشه‌ی هاوسه‌رگیریشدا کۆمه‌ڵێک چاره‌سه‌ری داناوه‌و تێیاندا چاره‌سه‌ری ئه‌و ژن و مێردانه‌شی کردووه‌ که‌ یه‌کتریان خۆشده‌وێت و ده‌یانه‌وێت پێکه‌وه‌ بژین، به‌ڵام ئه‌م ژن و مێرده‌ به‌هۆی کێشه‌وه‌ ته‌ڵاق ده‌که‌وێته‌وه‌ نێوانیانه‌وه‌. جا ئایا ده‌کرێت مێرد سێ جار ژنه‌که‌ی ته‌ڵاق بدات ئیتر بۆیان نه‌بێت پێکه‌وه‌ بژین.؟ ئایا هه‌بوونی کێشه‌و زویربوون له‌ نێوان ژن و مێرده‌کاندا کێشه‌ی ئاسایی و ڕۆژانه‌ی خێزانه‌ موسڵمانه‌کان نییه‌.؟ ئایا ده‌کرێت خودای ئیسلام چاره‌سه‌ری ئه‌م گرفته‌ی نه‌کردبێت.؟؟ به‌ دڵنیاییه‌وه‌ خودا چاره‌سه‌ری بۆ داناون که‌ ئه‌ویش ماره‌به‌جاشه‌.
دیاره‌ ئه‌م گروپه‌ پشت به‌ حه‌دیسێکی صه‌حیح ده‌به‌ستن که‌ له‌ یه‌کێک له‌ ژنه‌کانی موحه‌ممه‌ده‌وه‌ ده‌یگێڕنه‌وه‌و جگه‌ له‌وه‌ی که‌ زۆربه‌ی کتێبه‌ باوه‌ڕپێکراوه‌کانی ئیسلام نوسیویانه‌ته‌وه‌ هه‌روه‌ها له‌ صه‌حیحه‌که‌ی بوخاریشدا تۆمارکراوه‌، ئه‌مه‌ش ده‌قه‌که‌یه‌تی:

عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: طَلَّقَ رَجُلٌ امْرَأَتَهُ فَتَزَوَّجَتْ زَوْجًا غَيْرَهُ فَطَلَّقَهَا وَكَانَتْ مَعَهُ مِثْلُ الْهُدْبَةِ فَلَمْ تَصِلْ مِنْهُ إِلَى شَيْءٍ تُرِيدُهُ فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ طَلَّقَهَا فَأَتَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ زَوْجِي طَلَّقَنِي وَإِنِّي تَزَوَّجْتُ زَوْجًا غَيْرَهُ فَدَخَلَ بِي وَلَمْ يَكُنْ مَعَهُ إِلَّا مِثْلُ الْهُدْبَةِ فَلَمْ يَقْرَبْنِي إِلَّا هَنَةً وَاحِدَةً لَمْ يَصِلْ مِنِّي إِلَى شَيْءٍ فَأَحِلُّ لِزَوْجِي الْأَوَّلِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَحِلِّينَ لِزَوْجِكِ الْأَوَّلِ حَتَّى يَذُوقَ الْآخَرُ عُسَيْلَتَكِ وَتَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ.[2]

 
له‌سه‌رده‌مى موحه‌ممه‌ددا پیاوێك بۆ جارى سێهه‌م ژنه‌كه‌ى خۆى تەڵاق دابوو، ژنه‌كه‌ش شووى به‌ پیاوێكى دیكه‌ كردبوو. ڕێكه‌وت وابووه‌ كه‌ زاواى تازه‌ چووكى بچووك بووه‌و له‌كاتى سێكسكردنیاندا ژنه‌كه‌ نه‌گه‌یشتبووه‌ چێژى ته‌واو. دواتر پیاوه‌كه‌ تەڵاقى دابوو. ژنه‌كه‌ چووبوو بۆلاى موحه‌ممه‌دو پێى وتبوو: ئه‌ى په‌یامبه‌رى خوا مێرده‌كه‌م تەڵاقى دام، منیش شووم به‌ مێردێكى تر كردوو هات له‌گه‌ڵم جووت بوو، بەڵام ئه‌وه‌ى ئه‌و هه‌یبوو (چووكى پیاوه‌كه‌) وه‌ك ئه‌م گوڵینكه‌یه‌ وابوو (له‌ جله‌كانیدا چه‌ند گوڵینه‌یه‌ك دوورابوو، دانه‌یه‌كى بچووكى نیشانى موحه‌ممه‌د دابوو، گوایه‌ چووكى مێرده‌ تازه‌كه‌ى به‌ ئه‌ندازه‌ى ئه‌و گوڵینكه‌یه‌ بچووک و نه‌رم و شل بووه‌. ژنه‌كه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت و ده‌ڵێت:) یه‌ك جاریش نه‌بێت نه‌هاتووه‌ به‌لامدا، ئه‌ویش منى نه‌گه‌یانده‌ هیچ شتێك (واته‌ خۆشاویم لێ نه‌دى) ئایا ئێستا بۆ مێرده‌ كۆنه‌كه‌م حه‌ڵاڵم؟
موحه‌ممه‌دیش پێى ده‌ڵێت: بۆ مێرده‌ كۆنه‌كه‌ت حه‌ڵاڵ نیت تا مێرده‌ تازه‌كه‌ت له‌ خۆشاوییه‌كه‌ت نه‌چێژێ و تۆش له‌ خۆشاوییه‌كه‌ى نه‌چێژیت.
واته‌ تا هه‌ردووکتان نه‌گه‌نه‌ دوا چێژی وروژێنه‌ری سێکسی (ئۆرگازم، ڕه‌حه‌تبوون) ئه‌وه‌ ناتوانیت بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆلای مێرده‌ کۆنه‌که‌ت.
گه‌ر بیروبۆچوونی موحه‌ممه‌د وا بوایه‌ كه‌ئه‌و دوو كه‌سه‌ هاوسه‌رگیرییه‌كی ئاسایی بکه‌ن و جیابوونه‌وه‌كه‌شیان جیابونه‌وه‌یه‌کی ئاسایی بێت ئه‌وکاته‌ به‌ئاسانی به‌ژنه‌كه‌ی ده‌گوت به‌ڵێ جیابوونه‌وه‌تان شه‌رعییه‌و بۆت هه‌یه‌ بگه‌ڕێیته‌وه‌ بۆلای مێرده‌ كۆنه‌كه‌ت. بەڵام ئه‌وه‌ ڕووی نه‌داوه‌ به‌ڵكو ده‌قی ئایه‌ته‌كه‌ی زیاتر شی كردووه‌ته‌وه‌و ڕوونكردنه‌وه‌ی زیاتری داوه‌و به‌زمانێكی سێكسی ته‌فسیری ئایه‌ته‌كه‌ی بۆ كردووین ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ر ده‌بێت له‌م ماره‌به‌جاشه‌دا ئه‌و ژن و پیاوه‌ له‌خۆشاوی یه‌كتر بچێژن ئینجا ژنه‌که‌ بۆی هه‌یه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆلای مێرده‌ كۆنه‌كه‌ی.
 
له‌ڕوانگه‌ی ئێمه‌شه‌وه‌ ئه‌وه‌ گرنگ نییه‌ که‌ ئاینزاکان چۆن له‌ حه‌دیسه‌کان تێگه‌یشتوون و چۆن هه‌ندێکی ڕه‌فز ده‌که‌ن و به‌ هه‌ندێکیشی ڕازی ده‌بن، یان هه‌ندێک له‌ حه‌دیسه‌کان به‌گرنگ نه‌زانن و پاساوی جۆربه‌جۆری بۆ بهێننه‌وه‌ به‌ڵکو ئه‌وه‌ به‌لای ئێمه‌وه‌ گرنگه‌ که‌ ئایه‌ته‌و له‌ قورئاندا هه‌یه‌و ئایه‌تیش قابیلی مشتومڕ نییه‌و که‌س ناتوانێت بڵێت ئه‌م ئایه‌ته‌ لاوازه‌ یان باوه‌ڕی پێ ناکرێت.
ئه‌می باسمان کرد ماره‌به‌جاشه‌. ئه‌مه‌ چاره‌سه‌رێكى ئه‌زه‌لی و ئه‌به‌دیی ئیسلامه‌ بۆ كێشه‌یه‌كى کۆمەڵایه‌تى نێوان دوو هاوسه‌ر. به‌ باوه‌ڕى موسڵمانان ئه‌م یاسایه‌ له‌ ئه‌زه‌له‌زه‌ نوسراوه‌و ده‌بێت تا ئه‌به‌دیش مرۆڤایه‌تى پیاده‌ى بكات چونکه‌ قورئان هی خودایه‌و ئه‌ویش له‌ ئه‌زه‌له‌وه‌ نوسیوێتی و یاساکانی خواش بۆ کاتی نییه‌ به‌ڵکو بۆ هه‌تا هه‌تایه‌.
 
له‌سه‌ر رۆشنایى ئه‌م ئایه‌ته‌، (ژن) له‌سه‌ر حسابى كه‌رامه‌تى خۆى، باجى هه‌ڵه‌كانى (پیاو) ده‌دات. له‌ ئه‌نجامى هه‌ڵه‌كانى پیاودا ژن تەڵاق ده‌درێ که‌چی به‌ فه‌رمانى خواو په‌یامبه‌ر ژن سزا ده‌درێت نه‌ك پیاو! ده‌بێت ژن، بۆ یه‌ك جاریش بێت، له‌گه‌ڵ كه‌سێكى دیكه‌ جووت ببێت ئه‌و كات بۆى هه‌یه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ لاى مێرده‌ كۆنه‌كه‌ى. جووتبوونى ژن له‌گه‌ڵ كه‌سێكى دیكه‌، مه‌رجێكى بنه‌ڕه‌تییه‌ له‌ گه‌ڕانه‌وه‌یدا بۆ لاى مێرده‌ خۆشه‌ویسته‌كه‌ى.
 
ئه‌وه‌ی جێی سه‌رنج بێت ئه‌وه‌یه‌ که‌ زانایانی ئیسلام به‌ شێوه‌یه‌ک باسی ئه‌و جووت بوونه‌ سێکسییه‌ ده‌که‌ن که‌ به‌ ڕاستی ڕووی نوسینی نییه‌.! بۆ نموونه‌ ابن کثیر له‌ ته‌فسیری ئایه‌ته‌که‌دا وا شی ده‌کاته‌وه‌ که‌: ئه‌گه‌ر پیاوێک له‌ دوای دووجار ژنه‌که‌ی بۆ سێهه‌جار ته‌ڵاق دا ئه‌وه‌ بۆی حه‌رامه‌و ناتوانێت بیگێڕێته‌وه‌ تا له‌ پیاوێکی تر ماره‌ ده‌کرێت واته‌ تا پیاوێکی تر سواری ده‌بێت.[3]
ئێمه‌ مه‌به‌ستمان له‌ وشه‌ی لێخوڕینه‌ که‌له‌م ته‌فسیره‌دا هاتووه‌. حَتَّى يَطَأَهَا زَوْجٌ آخَر، واته‌: تا مێردێکی تر سواری ده‌بێت.
له‌ ته‌فسیره‌که‌ی جه‌لاله‌ینیشدا نوسراوه‌: ئه‌گه‌ر مێرده‌که‌ی دوو جار ته‌ڵاقی دا ئیتر له‌ سێهه‌م ته‌ڵاقدا بۆی بۆی حه‌ڵاڵ نییه‌ تا ئه‌وکاته‌ی  له‌ پیاوێکی تر ماره‌ ده‌بڕێت و سواری ده‌بێت.[4]
له‌م ته‌فسیرانه‌دا ژنان وه‌ک وڵاخێک ته‌ماشاکراون که‌ له‌لایه‌ن که‌سانی دیکه‌وه‌ بۆ سوار بوون به‌کار ده‌هێنرێن.
له‌ڕوانگه‌ى ئیسلامه‌وه‌ ماره‌به‌جاش یاسایه‌كه‌ بۆ هاوکاریکردنی پیاو تا له‌سه‌ر هه‌ڵه‌کانی خۆی به‌رده‌وام نه‌بێت، ئه‌گه‌ر جارێک هه‌ڵه‌ی کرد، ئه‌وه‌ ده‌توانێت ئه‌م هه‌ڵه‌یه‌ی ڕاست بکاته‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی باجی ئه‌م هه‌ڵه‌یه‌ی بدات. ئه‌گه‌ر کردی به‌ دوان هه‌ر ئاساییه‌و به‌بێ سزا هه‌ڵه‌که‌ی ڕاست ده‌بێته‌وه‌. به‌ڵام ئه‌گه‌ر کردی به‌ سێ جار ئه‌وه‌ ده‌بێت سزا بدرێت، سزاکه‌شی ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌بێت جگه‌ له‌ خۆی، پیاوێکی تر، سواری ژنه‌که‌ی ببێت، به‌م سزایه‌ش پیاوه‌که‌ چاوشکێن ده‌که‌ن و کارێکی پێده‌که‌ن که‌ جارێکی تر ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌ دووباره‌ نه‌کاته‌وه‌.
جێی خۆیه‌تی ئاماژه‌ به‌وه‌ بده‌ین ئه‌و کاتانه‌ی پیاوه‌کان ناچار کراون ئه‌م یاسایه‌ جێبه‌جێ بکه‌ن، ناڕه‌حه‌ت و ناڕازی بوون، خۆیان وه‌ک مرۆڤێکی ڕێزدار نه‌بینیوه‌، له‌ کۆڕو کۆبونه‌وه‌ جه‌ماوه‌ریه‌کاندا ڕووی قسه‌و خۆده‌رخستنیان نه‌بووه‌و هه‌ستیان به‌ شه‌رمه‌زاری کردووه‌. هه‌موو پیاوێک ناره‌حه‌ت و ناره‌زاییه‌ ببینێ هاوسه‌ره‌كه‌ى خۆى له‌گه‌ڵ پیاوێكى دیكه‌دا سێکس ده‌که‌ن. بۆیه‌ زۆربه‌ی جار هه‌وڵیان داوه‌ پیاوانێک بۆ ژنه‌کانیان بدۆزنه‌وه‌ که‌ نه‌زان و ده‌روون نه‌خۆش بن تا ئه‌گه‌ر له‌ داهاتوودا باسی شه‌وی بوکێنی ماره‌به‌جاشه‌که‌یان کرد بڕوایان پێ نه‌که‌ن.
 
له‌ڕاستیدا كرده‌ى ماره‌به‌جاش ئه‌تككردنى شه‌رعیانه‌ى ژنه‌ له‌ ئیسلامدا, ئه‌وپه‌ڕى بێبایه‌خكردن و له‌به‌رچاوخستن و كه‌رامه‌تشكاندنى ئه‌م مرۆڤه‌یه‌ چ وه‌ک مرۆڤ و چ وه‌ک ره‌گه‌ز. به‌هۆی ئه‌م ئایه‌ته‌وه‌ كه‌رامه‌تشكاندنی ژنان به‌رده‌وامه‌و تا ئیسلامیش دەسەڵاتى کۆمه‌ڵایه‌تی به‌رده‌وام بێت ده‌بێ ئافره‌تانى موسڵمان هه‌میشه‌ ملشۆڕ و جێبه‌جێکاری خواسته‌کانی مێردیان بن چونکه‌ له‌ هه‌موو ساته‌ وه‌ختێکدا بۆی هه‌یه‌ میرده‌کانیان زیاتر له‌ دووجار ته‌ڵاقیان بده‌ن و دواتر پیاوانی تر گه‌مه‌ به‌ هه‌ستی مرۆڤانه‌یان بکه‌ن. بۆ ژنانیش نییه‌ چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ بن که‌ ڕۆژێک له‌ ڕۆژان ئه‌م ئایینه‌ گۆڕانكارى جددى به‌ خۆوه‌ ببینێت و ئه‌م یاسایه‌ نه‌مێنێت!
ئه‌گه‌رچی ئه‌م یاسا ڕه‌شۆکیه‌ له‌ ئێستادا به‌ره‌و نه‌مان ده‌چێ و ڕێژه‌یه‌كى زۆر كه‌م نه‌بێت، ئه‌ویش له‌ گونده‌ دووره‌ ده‌سته‌کاندا که‌ ئاستی خوێنده‌واریان که‌مه‌، له‌وه‌ به‌دوا په‌یڕه‌و ناکرێت. ئه‌و رێژه‌ كه‌مه‌ش له‌ مزگه‌وته‌كانه‌وه‌ به‌نهێنى ئه‌نجام ده‌درێ بێئه‌وه‌ى كه‌س بزانێت. خودى مه‌لا و پیاوانى ئایینى و فه‌قێ و خزمه‌تكارى مزگه‌وته‌كان پارێزه‌ری ئه‌م یاسایه‌ن چونکه‌ له‌ هه‌موو که‌س زیاتر به‌ختی ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ ببنه‌ زاواى یه‌ك شه‌وه‌.
 
ته‌نها له‌م سه‌رده‌مه‌دا به‌وه‌ نه‌زانراوه‌ که‌ ئه‌م یاسایه‌ ڕێز له‌ ژنان ناگرێت به‌ڵكو له‌سه‌رده‌مى موحه‌ممه‌دیشدا و له‌كاریگه‌رى ئه‌م هۆكارانه‌, كه‌ڵه‌ ژنێك بڕیار ده‌دات هه‌رگیز نه‌كه‌وێته‌ به‌ر به‌زه‌ییه‌كانى مێردو له‌ ژێر سێبه‌رى یاساكانى ئیسلام و مێرده‌ موسڵمانه‌كه‌یه‌وه‌ ئیهانه‌ نه‌كرێت.
له‌ ئه‌بو هوره‌یره‌وه‌ ده‌گێڕنه‌وه‌:
عن أبي هريرة رضى الله تعالى عنه قال جاءت امرأة إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم فقالت يا رسول الله أنا فلانة بنت فلان قال قد عرفتك فما حاجتك قالت حاجتي إلى بن عمي فلان العابد قال رسول الله صلى الله عليه وسلم قد عرفته قالت يخطبني فأخبرني ما حق الزوج على الزوجة فإن كان شيئا أطيقه تزوجته وإن لم أطق لا أتزوج قال من حق الزوج على الزوجة أن لو سألت منخراه دما وقيحا وصديدا فلحسته بلسانها ما أدت حقه لو كان ينبغي لبشر أن يسجد لبشر لأمرت المرأة أن تسجد لزوجها إذا دخل عليها لما فضله الله عليها قالت والذي بعثك بالحق لا أتزوج ما بقيت في الدنيا هذا.[5]
 
رۆژێك ژنێك هاته‌ لاى په‌یامبه‌رو وتى: ئه‌ى په‌یامبه‌رى خوا من فلێنى كچى فلێنم. په‌یامبه‌ر وتى: وا تۆم ناسى، پێویستیت به‌چییه‌؟ ژنه‌كه‌ وتى: شتێكم ده‌رباره‌ى ئامۆزاكه‌م هه‌یه‌، كه‌فلێنه‌ به‌نده‌یه‌. په‌یامبه‌ر وتى: وا ئه‌وم ناسى. ژنه‌كه‌ وتى: ئه‌و داوام ده‌كا شووى پێبكه‌م، پێم بڵێ هه‌قى مێرد به‌سه‌ر ژنه‌وه‌ چییه‌، ئه‌گه‌ر له‌ توانامدا هه‌بوو ئه‌وه‌ شووى پێده‌كه‌م، ئه‌گه‌ر..نا ئه‌وه‌ شووى پێناكه‌م. په‌یامبه‌ریش پێى ده‌ڵێت: هه‌قى مێرد به‌سه‌ر ژنه‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر مێرد داواى كرد و ژنه‌كه‌ش زمانى له‌ناو كێم و جه‌راعه‌ت (زوخمى پیسى تێكه‌ڵ به‌خوێن) و پیسایى كونه‌ لووتیدا بۆ مێرده‌كه‌ى بگێڕێ، هێشتا هه‌قى مێرده‌كه‌ى نه‌داوه‌. ئه‌گه‌ر پێویست بوایه‌ ئاده‌میزاد كڕنوش بۆ ئاده‌میزاد ببات، ئه‌و كاته‌ى پیاو كه‌ ده‌چێته‌ لاى ژنه‌كه‌ى، فه‌رمانم به‌ ژن ده‌كرد كڕنوش بۆ مێرده‌كه‌ى ببات. ئه‌ویش له‌به‌ر ئه‌وه‌ى خوا فه‌زڵى مێرده‌كه‌ى به‌سه‌ردا داوه‌.
ژنه‌كه‌ش وتى: سوێند به‌وه‌ى تۆى بۆ ئێمه‌ به‌هه‌ق ناردووه‌، ئه‌وه‌نده‌ی بژیم و له‌ دونیادا بمێنم شوو ناكه‌م.


 






[1] سنن ابن ماجه، كتاب النكاح، باب المحلل والمحلل له، حدیث المرقم ١٩٣٤







[2] صحيح البخاري، كتاب الطلاق، باب من قال لامرأته أنت علي حرام، حديث المرقم ٤٩٦٤







[3] ته‌فسیری ابن کثیر، له‌ ته‌فسیری ئایه‌تی ٢٣٠ البقرة. إِذَا طَلَّقَ الرَّجُل اِمْرَأَته طَلْقَة ثَالِثَة بَعْد مَا أَرْسَلَ عَلَيْهَا الطَّلَاق مَرَّتَيْنِ فَإِنَّهَا تَحْرُمُ عَلَيْهِ " حَتَّى تَنْكِح زَوْجًا غَيْره " أَيْ حَتَّى يَطَأَهَا زَوْجٌ آخَر.







[4] ته‌فسیری جه‌لاله‌ین، له‌ ته‌فسیری ئایه‌تی ٢٣٠ البقرة. فَإِنْ طَلَّقَهَا" الزَّوْج بَعْد الثِّنْتَيْنِ "فَلَا تَحِلّ لَهُ مِنْ بَعْد" بَعْد الطَّلْقَة الثَّالِثَة "حَتَّى تَنْكِح" تَتَزَوَّج "زَوْجًا غَيْره" وَيَطَأهَا.







[5] الحاكم، المستدرك على الصحيحين. كتاب النكاح، حديث2768 مجمع الزوائد - الهيثمى ج 4 ص 307




ڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2012-05-25 15:54:00
به‌شی ( مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی ) ئاماده‌کرد ( لێکۆڵینه‌وه‌ی مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی )



له‌, ڕاستیدا, خودی, ئیسلام, داهێنه‌ری, ئه‌و, یاسایانه‌, نییه‌, که‌, جیاوازی, ڕه‌گه‌زی, و, چینایه‌تی, بۆ, ژیانی, مرۆڤایه‌تی, دروست, کردووه‌, به‌ڵکو, پلێکۆڵینه‌وه‌ی, مه‌ریوان, هه‌ڵه‌بجه‌ییمه‌ریوان, هه‌ڵه‌بجه‌یی, , ماره‌به‌جاش Tags





په‌خشی ده‌نگی ئازاد


مه‌ریوان هه‌له‌بجه‌یی
زنجیره‌ به‌رنامه‌ی ئاوێنه.
ڕۆژی 08/17/2017
کاتژمێر 21:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
فاتیح محمود احمد چیرۆکێکی تری محمد
ڕۆژی 08/11/2017
کاتژمێر 23:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
مێژوە خوێناویەکەی قورئان و محمد
ڕۆژی 08/09/2017
کاتژمێر 22:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا